Konkordatoda Takas: Geçici Mühlet İlanından Sonra Hangi Alacaklar Karşılaştırılır?

Başlangıç noktası karar tarihi değil, ilan tarihidir

İİK m. 294, konkordato mühletinde takası aynı Kanun’un 200 ve 201. maddelerine bağlar. Bu maddelerin uygulanmasında esas alınacak tarih geçici mühlet kararının verildiği gün değil, geçici mühletin ilan edildiği gündür. Dosyada karar, ilan ve tebliğ tarihleri farklı olabilir. Takas incelemesinin zaman çizelgesi bu yüzden ilan belgesiyle kurulmalıdır.

Karşılıklı iki hesabın bulunması tek başına yetmez. Tarafların birbirine hangi sıfatla borçlu olduğu, alacakların kaynağı ve doğum zamanı, temlik varsa devir tarihi ve takasa ilişkin genel koşullar birlikte incelenir. Bir banka hesabındaki hareket veya muhasebe kaydı, alacağın hukuken hangi anda doğduğunu tek başına belirlemez.

Sonradan edinilen alacakla eski borç kapatılamayabilir

İİK m. 200, iflasta takasa imkân tanırken bazı durumları dışarıda bırakır. Konkordatoya yapılan atıfta ilan tarihi esas alındığından, şirkete borçlu kişinin bu tarihten sonra şirketin alacaklısı hâline gelmesi; yahut şirketin alacaklısının sonradan şirkete borçlu olması ayrıca incelenmelidir. İlandan sonra üçüncü kişiden alacak devralıp mevcut ödeme borcunu kapatma girişimi, bu sınırlamaların tipik olarak gündeme geldiği örnektir.

Alacağın daha önce kurulmuş bir sözleşmeden kaynaklanması ile ilan sonrası fiilen doğması aynı şey değildir. Cari hesap, avans, karşılıklı tedarik ve sürekli sözleşmelerde her kalemin hukuki sebebi ve doğum anı ayrı gösterilmelidir. Sadece faturanın tarihine bakmak da yeterli olmayabilir; teslim, hizmetin ifası ve sözleşme hükümleriyle karşılaştırma gerekir.

Takas beyanı alacaklı listesinin yerine geçmez

İİK m. 201, borçlunun aciz hâlinin bilinmesine rağmen takas yoluyla masa aleyhine menfaat sağlamak amacıyla alacak yaratılması hâlinde takasa mahkemede itiraz edilebilmesini düzenler. Konkordatoda bu hükmün uygulanması, işlemin gerçek ekonomik ve hukuki sebebinin araştırılmasını gerektirir. Her geç tarihli işlem kendiliğinden kötü niyetli sayılmaz; buna karşılık görünürdeki tarih de tek başına işlemi korumaz.

Takas iddiası ile konkordato dosyasındaki alacak bildirimi ve şirket kayıtları birbirine uyumlu olmalıdır. Taraflardan biri yalnız net bakiyeyi, diğeri brüt alacağı gösterirse oy ve ödeme hesabı da tartışmalı hâle gelir. Önce her iki alacağın ayrı ayrı dayanağı ve tutarı belirlenmeli, sonra hangi kısmın hukuken takasa elverişli olduğu değerlendirilmelidir.

Dosyada kontrol edilecekler

• Geçici mühlet kararının ve ilanının tarihleri
• Her iki alacağın sözleşmesi, ifa belgeleri ve doğum zamanı
• Temlik veya cari hesap varsa ilgili kayıtların tarihleri
• Takas beyanı, karşı tarafa ulaşma kaydı ve alacak bildirimi
• Brüt alacaklar ile ileri sürülen net bakiyenin ayrı hesaplanması