Konkordatoda Rehinli Malın Kıymet Takdirine İtiraz: Yedi Günlük Süre ve Oylamaya Etkisi

Komiserin değerlemesi ve yazılı bildirim ayrı ayrı izlenmeli

İİK m. 298’e göre komiser, görevlendirilmesinden sonra borçlunun mevcut malvarlığının defterini düzenler ve malların değerini belirler. Başka yerde bulunan mallar bakımından işlemin o yer icra dairesi aracılığıyla yaptırılması mümkündür. Bu çalışma, borçlunun sunduğu muhasebe kayıtlarının herhangi bir inceleme yapılmadan dosyaya alınmasından ibaret değildir. Değerin konkordato sürecindeki hesaplara hangi dayanaklarla taşındığı anlaşılabilir olmalıdır.

Rehinli mallara ilişkin kıymet takdiri kararı alacaklıların incelemesine hazır tutulur. Ayrıca karar, alacaklılar toplantısından önce rehinli alacaklılara ve borçluya yazılı olarak bildirilir. Raporun düzenlenme tarihi, dosyaya sunulduğu tarih ve ilgilisine bildirildiği tarih aynı olmayabilir. Bu nedenle yalnız raporun üstündeki tarihi kaydetmek yerine, bildirimin ne zaman ve hangi içerikle yapıldığını gösteren kayıtlar da korunmalıdır.

Kanun, ilgililere yedi gün içinde ve masrafını önceden vermek şartıyla mahkemeden yeniden kıymet takdiri isteme imkânı tanır. Bu yol, konkordato dosyasını yürüten asliye ticaret mahkemesi önünde değerlendirilir. Komisere raporu yeniden incelemesi için yazı gönderilmesi, mahkemeye yapılması gereken başvurunun yerine geçtiği veya süreyi durdurduğu varsayımıyla hareket edilmesine dayanak oluşturmaz.

Süre takviminde yazılı bildirim ve varsa daha önceki öğrenme olgusu dosya kayıtlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle bildirimin usulü veya kapsamı tartışmalıysa, sürenin başlamadığı düşüncesiyle alacaklılar toplantısını beklemek hak kaybı riski yaratır. İtiraz hazırlığı bildirim alındığında başlatılmalı; başvuru tarihi, masrafın yatırılması ve bunlara ilişkin belgeler aynı işlem planı içinde takip edilmelidir. Toplantı tarihi, yedi günlük başvuru süresinin yerine geçmez.

İtiraz, değerin neden hatalı olduğunu teknik dayanaklarla açıklamalı

Yeniden değerleme talebinin merkezinde, malın çok daha değerli veya değersiz olduğu yönündeki genel bir kanaat değil, mevcut takdirin denetlenebilir eksiklikleri bulunmalıdır. Taşınmazda yüzölçümü, fiilî kullanım, imar durumu, hukuki kısıtlamalar ve karşılaştırılan emsaller; makinede ise teknik nitelik, yaş, çalışma durumu ve ekonomik ömür gibi veriler önem taşıyabilir. Hangi unsurun hatalı alındığı ve bunun sonuca etkisi açıkça gösterilmelidir.

Borçlunun bilançosundaki kayıtlı değer ile güncel ekonomik değer birbirinin yerine kullanılamaz. Aynı şekilde, başka amaçla hazırlanmış eski bir banka ekspertizi yeni değerlendirmede otomatik olarak üstün sayılmaz. Önce raporların tarihleri, inceledikleri malın kapsamı ve kullandıkları varsayımlar karşılaştırılmalıdır. Bir raporun taşınmazı, diğerinin taşınmazla birlikte içindeki tesisatı değerlendirmesi, görünürdeki farkın önemli bir bölümünü açıklayabilir.

Rehinli taşınmazların bu madde kapsamındaki değerlemesi, Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca gayrimenkul değerleme uzmanlığı lisansına sahip kişilere yaptırılabilir. İİK m. 298 bu imkânı açıkça düzenler. Değerleme çalışmasını yapan kişinin uzmanlığı kadar, raporun somut malı yeterince incelemesi ve ulaştığı tutarın dayanaklarını açıklaması da önemlidir. Sadece sonuç tutarının bulunduğu bir belge, itirazların neden yerinde olup olmadığını değerlendirmeyi güçleştirir.

Masrafın önceden verilmesi, yeniden takdir talebinin kanunda belirtilen koşuludur. Dilekçe hazırlanırken gerekli giderin nasıl karşılanacağı da planlanmalı, yatırma belgesi dosyayla ilişkilendirilmelidir. Yeni kıymet takdirini bir alacaklı istemiş ve belirlenen değer kayda değer biçimde değişmişse, alacaklı masraflarının borçlu tarafından ödenmesini talep edebilir. Her yeni rapor veya küçük değer farkı, giderin kendiliğinden borçluya aktarılması sonucunu doğurmaz.

Takdir edilen değer, rehinli alacağın çoğunluk hesabındaki yerini etkiler

İİK m. 302, rehinle güvence altına alınmış alacakların, m. 298’e göre belirlenen değer sonucunda teminatsız kalan bölümüyle hesaba katılmasını öngörür. Dolayısıyla rehinli alacağın tamamını sırf bir rehin bulunduğu için çoğunluk hesabının dışında bırakmak da tamamını adi alacak gibi hesaba katmak da doğru bir başlangıç değildir. Önce alacağın tutarı ile rehnin sağladığı karşılık birlikte belirlenmelidir.

Basitleştirilmiş bir örnekte, borçlunun malı üzerinde ilk sırada ve yeterli kapsamda rehinle güvence altına alınmış 10 milyon liralık alacağın bulunduğu varsayılsın. Başka bir öncelikli hak veya hesap uyuşmazlığı yoksa, malın 7 milyon lira olarak takdir edilmesi 3 milyon liralık teminatsız bölüm ortaya çıkarır. Yeniden değerleme sonucunda karşılığın 9 milyon lira olması durumunda ise bu bölüm 1 milyon liraya iner. Örnek, değerlemenin çoğunluk hesabındaki miktarı nasıl değiştirebildiğini göstermek içindir.

Gerçek dosyada bu çıkarma işlemi her zaman tek başına yeterli olmaz. Rehnin kapsamı, varsa üst sınırı, sırası, aynı mal üzerindeki diğer haklar ve alacağın hangi unsurlarını güvence altına aldığı incelenmelidir. Borçluya ait olmayan bir mal üzerinde kurulmuş üçüncü kişi rehni de borçlunun malvarlığındaki rehinle özdeş kabul edilmemelidir. Böyle bir durumda teminatın hukuki yapısı ayrıca değerlendirilmeden örnekteki hesap uygulanamaz.

Değerleme uyuşmazlığı ile alacağın varlığı veya miktarına ilişkin uyuşmazlık da ayrılmalıdır. Malın yeniden değerlenmesi, alacağın gerçekte ne kadar olduğuna dair bütün tartışmaları çözmez. Başvuru sonunda değer değişmişse, ilgili alacak bakımından kullanılan teminat karşılığı ve teminatsız bölümün toplantı belgelerine nasıl yansıtıldığı kontrol edilmelidir. Böylece teknik rapordaki değişiklik ile konkordato oylamasında esas alınan veriler arasında tutarlılık sağlanabilir.

Başvuru ve toplantı öncesi kontrol listesi

• Kıymet takdiri kararı, raporun ekleri ve yazılı bildirim veya öğrenme kayıtları
• Yedi günlük başvuru takvimi ve önceden yatırılacak giderin ödeme belgesi
• İtirazın teknik nedenleri, güncel emsaller ve karşılaştırılan raporların kapsamı
• Rehnin sahibi, sırası, kapsamı ve güvence altındaki alacağın güncel dökümü
• Yeniden takdirin teminatsız alacak tutarına ve çoğunluk hesabına yansıtılması