Adi konkordato projesindeki taksitleri ipotekli banka borcuna aynen uygulamak çoğu zaman mümkün değildir. Rehinle karşılanan alacak bölümü için ayrı bir değerlendirme ve gerektiğinde ayrı bir müzakere gerekir. İİK m. 308/h, bu müzakerenin konkordato içinde nasıl yürütüleceğini düzenler. Uygulamadaki asıl soru ise çoğunluğun sağlanmasından sonra ortaya çıkar: Anlaşmaya katılmayan banka hangi koşullarla bağlı olacaktır?
Teklif ön projede yer almalı, müzakere ayrı yürütülmelidir
İİK m. 308/h’ye göre borçlu, rehin tesis edilmiş borçlarının bu madde kapsamında yapılandırılmasını ön projede belirtmek suretiyle talep eder. Komiser kesin mühlet içinde uygun gördüğü zamanda bütün rehinli alacaklıları tebligatla müzakereye davet eder. Görüşmenin konusu anapara indirimi, faiz indirimi, vadelendirme veya diğer ödeme teklifleridir. Borçlu ile banka arasında yapılmış bir telefon görüşmesi, bu usulün tamamlandığı anlamına gelmez.
Hazırlıkta her bankanın alacak hesabı ile rehnin kapsamı birlikte incelenmelidir. İİK m. 308/c, rehinli alacağın rehin kıymetini karşılayan bölümünü adi konkordatonun mecburi etkisinden ayırır. İİK m. 302 de adi proje bakımından rehinli alacaklının teminatsız kalan bölümünü dikkate alır. Bu nedenle aynı borcu iki ödeme tablosuna tam tutarıyla yazmak veya tamamını teminatlı saymak yanlış sonuca götürebilir. Rehnin kıymeti, sırası ve kapsamı belgelenmelidir.
Birden fazla taşınmazın aynı borcu teminat altına aldığı dosyada, her ipotek kaydı ayrı bir banka alacağı gibi toplanmamalıdır. Tersine, aynı taşınmaz üzerindeki farklı dereceler de sanki her biri taşınmazın tam değerinden yararlanıyormuş gibi değerlendirilmemelidir. Üçüncü kişinin verdiği rehin gibi kapsam tartışması doğurabilecek ilişkiler ayrıca ele alınmalıdır. Aşağıdaki çoğunluk örneği, hesaplamaya girecek rehinli alacak çevresinin ve tutarlarının dosyada belirlenmiş olduğu varsayımına dayanır.
Müzakere teklifinde yalnız toplam vade bulunması yeterli bir hazırlık değildir. Peşinat, ilk taksit günü, faiz hesabı ve varsa satış gelirinin hangi borca ayrılacağı birlikte gösterilmelidir. Komiserin mahkemeye sunacağı değerlendirme, önerinin şirketin diğer ödemeleriyle birlikte uygulanabilir olup olmadığını da açıklayabilmelidir. Rehinli borçlara ayrılan aynı satış bedeli, adi projede yeniden serbest kaynak olarak sayılmamalıdır.
Tam üçte iki yeterli olmaz; kabul etmeyenin planı da ayrıca kurulur
Müzakerede ve onu izleyen yedi günlük iltihak süresi içinde, rehinli alacakların miktar itibarıyla üçte ikisini aşan çoğunlukla anlaşma sağlanması aranır. Kanundaki ifade üçte ikiyi aşmaktır. Örneğin hesaba giren alacak toplamı 300 milyon lira ise 200 milyon liralık kabul tam üçte ikidir ve bu eşiği aşmaz; 210 milyon liralık kabul ise yüzde 70 ile aşar. Bu hesap, adi konkordatonun m. 302’deki kişi ve alacak çoğunluklarıyla karıştırılmamalıdır.
Komiser imzalanan anlaşmaları tutanağa bağlar ve m. 302 uyarınca mahkemeye vereceği gerekçeli raporda ayrı bir başlık altında gösterir. Müzakerede sonuç alınamamışsa bu durum da rapora işlenir. Kabul beyanının hangi son teklife ilişkin olduğu özellikle önemlidir. Bir bankanın önceki taslağa verdiği onayın, sonradan değiştirilmiş peşinat ve vadeyi de kapsadığı belgesiz biçimde kabul edilmemelidir.
Çoğunluk sağlandığında anlaşamayan rehinli alacaklı, konkordato talep tarihinden itibaren sözleşmesindeki temerrüt öncesi faiz oranı uygulanarak diğer rehinli alacaklılarla yapılan anlaşmaların en uzun vadelisine tabi olur. Diğer bankaların kabul ettiği anapara veya faiz indirimi, bu alacaklıya kendiliğinden aktarılmaz. Kanun, anlaşmayan alacaklı bakımından belirli bir faiz ve vade düzeni kurar. Bu alacaklı için hazırlanacak ödeme planı da komiserin tutanağında ve raporunda ayrıca yer almalıdır.
Varsayımsal olarak, kabul eden bankalardan biri 48, diğeri 72 ay vadeyi ve belirli bir anapara indirimini kabul etmiş olsun. Yasal koşullar tamamlandığında anlaşmayan alacaklı bakımından en uzun vade 72 aydır. Ancak onun alacağına da aynı anapara indiriminin uygulanacağı sonucu çıkmaz; faiz hesabında kendi sözleşmesinin temerrüt öncesi oranı esas alınır. Başlangıç tarihi de önemlidir: Kanun bu hesabı konkordato talep tarihine bağlar. Talep, geçici mühlet ve tasdik tarihleri birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Anlaşma, adi projenin sonucu ve sonraki ödemelerle bağlantılıdır
Mahkeme çoğunluğu ve anlaşmayan alacaklı için hazırlanan planın kanuna uygunluğunu denetler; anlaşmalar ile ödeme planını m. 305 ve 306 uyarınca vereceği karara dahil eder. Dolayısıyla rehinli alacaklılarla uzlaşılması, adi konkordatonun tasdik şartlarının incelenmesini ortadan kaldırmaz. Özellikle m. 302 uyarınca yapılan alacaklılar toplantısı adi projeyi kabul etmezse, m. 308/h kapsamındaki anlaşmalar ve anlaşmayanlar için hazırlanan plan geçerli hâle gelmez.
Bu bağlantı nedeniyle rehinli alacaklı toplantısı ile adi alacaklı oylamasının sonuçları aynı dosyada, fakat ayrı hesaplarla izlenmelidir. Adi proje kabul edildi diye rehinli çoğunluk sağlanmış sayılamaz; rehinli çoğunluk elde edildi diye adi projenin kabulüne ihtiyaç kalmadığı da söylenemez. Mahkemeye sunulacak son ödeme çalışmasında her alacağın hangi hukuki düzenlemeye tabi olduğu görülebilmelidir. İki farklı planın toplam yükü, işletmenin kaynaklarıyla birlikte okunmalıdır.
Yapılan anlaşmaya göre ödeme alamayan rehinli alacaklı, tasdik kararını veren mahkemeden kendi alacağına ilişkin anlaşmanın feshini isteyebilir. Bu fesih sonucunda maddede belirtilen üçte iki oranının altına düşülürse, teklifi kabul etmeyip ödeme planına tabi tutulan rehinli alacaklılar planla bağlı olmaktan çıkar; anlaşmış alacaklılar ise anlaşmalarını sona erdirebilir. Bu sonuçlar birbirinden farklıdır. Bir anlaşmanın feshi, bütün diğer anlaşmaların aynı anda ve kendiliğinden feshedildiği şeklinde anlatılmamalıdır.
Ödeme takibinde bu nedenle yalnız geciken taksidin tutarına bakılmaz. Gecikmenin hangi anlaşmada ortaya çıktığı, o alacağın çoğunluk içindeki payı ve mahkemenin vereceği kararın diğer planlara etkisi de değerlendirilir. Borçlu açısından düzenli ödeme kaydı; alacaklı açısından ise vade, tahsilat ve eksik ifanın açık dökümü gerekir. İİK m. 308/h’deki çözüm, anlaşma imzalandığı gün tamamlanan bir işlem değildir; sonraki ifa düzeni de yapının devamını etkiler.
Müzakere dosyasında bulunması gerekenler
- Ön projedeki yapılandırma talebi ve rehinli alacaklılara yapılan tebligatlar
- Rehin belgeleri, kıymet ve sıra bilgileri; teminatlı ve açıkta kalan alacak ayrımı
- Son teklif, imzalı anlaşmalar ve yedi günlük iltihak süresinin kayıtları
- Üçte ikiyi aşan alacak hesabı ve anlaşmayan her alacaklı için ayrı ödeme planı
- Adi proje oylaması, komiser raporu, tasdik hükmü ve sonraki ödeme kayıtları
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 298, 302, 305, 306, 308/c ve 308/h — resmî mevzuat metni ↗7101 sayılı Kanun, m. 26, 30, 33, 34, 37 ve 38 — rehinli alacakların müzakeresi ve yapılandırılması, TBMM kabul metni ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
