Konkordato projesindeki bütün satışlar ve tahsilatlar, kesin mühlet kararı verilirken tamamlanmış olmayabilir. Sürecin işletmeye zaman kazandırmasının bir nedeni de budur. Yine de gelecekte para bulunacağına ilişkin genel bir beklenti yeterli değildir. Mahkemenin önünde, önerilen çözümün neden mümkün olduğunu gösteren somut veriler bulunmalıdır. Kesin mühlet incelemesindeki başarı ihtimali ile tasdik aşamasındaki koşulların ayrılması, hem borçlunun ispat hazırlığını hem alacaklının itirazını doğru noktaya yöneltir.
Kesin mühlette incelenen, projenin başarıya ulaşmasının mümkün olup olmadığıdır
İİK m. 289, konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğunun anlaşılması hâlinde bir yıllık kesin mühlet verilmesini öngörür. Mahkeme kararını geçici mühlet içinde verir; komiserin yazılı raporunu ve alacaklıların ileri sürdüğü itirazları değerlendirir. Bu inceleme yalnız belgelerin dosyaya konulup konulmadığından ibaret değildir. Önerilen ödeme düzeninin mevcut durumla bağlantısının kurulması gerekir.
İİK m. 287’de geçici komiserin görevlendirilmesinin amacı da başarı imkânının yakından incelenmesidir. Geçici mühlet boyunca ortaya çıkan faaliyet sonuçları, tahsilatlar, kayıplar ve yeni belgeler bu değerlendirmeyi etkiler. Başvuru günündeki öngörünün sonraki aylarda hiç değişmeden tekrar edilmesi yeterli bir açıklama olmayabilir. Başlangıçta belirtilen hedeflerle gerçekleşmeler arasındaki farkın nedeni gösterilmelidir.
Buna karşılık İİK m. 305’teki bütün tasdik koşullarının kesin mühlet kararı öncesinde gerçekleşmiş olması beklenemez. Alacakların incelenmesi, projenin müzakeresi ve kanuni çoğunluğun oluşması sürecin ilerleyen aşamalarına aittir. Bu ayrım, m. 287, 289, 302 ve 305’in birlikte okunmasından çıkar. Henüz oylama yapılmamış olmasını tek başına başarısızlık göstergesi saymak, aşamalar arasındaki ilişkiyi gözden kaçırır.
Başarı ihtimali de sonuç garantisi anlamına gelmez. Mahkeme gelecekteki bütün ticari gelişmeleri önceden bilemez; fakat proje hakkında denetlenebilir bir değerlendirme yapabilmelidir. Hangi kaynağın hangi borcu karşılayacağı, işletmenin faaliyeti sürdürebilmesi için neye ihtiyaç duyduğu ve temel risklerin neler olduğu açıklanmalıdır. Belirsizliğin varlığı ile açıklamasız bir belirsizliğe dayanılması aynı şey değildir.
Beklenen kaynağın değeri, dayanağı ve gerçekleşme koşullarıyla ölçülür
Bir satış görüşmesi, imzalanmış satış sözleşmesi ve tahsil edilmiş satış bedeli farklı aşamalardır. Projede bunların hepsini hazır nakit gibi göstermek doğru olmaz. Beklenen kaynağın hukuki dayanağı, gerçekleşmesi için gerekli işlemler ve kullanılabilir hâle geleceği tarih açıklanmalıdır. Sözleşmenin varlığı önemli bir veridir; ancak ifa koşulları, karşı tarafın ödeme yükümlülüğü ve mevcut engeller de birlikte okunur.
Örneğin varsayımsal bir işletme, bir taşınmazın satışından kaynak sağlayacağını belirtmiş olsun. Yalnız ekspertiz değerini sunmak, bu tutarın öngörülen tarihte tahsil edileceğini göstermez. Alıcıyla görüşmenin aşaması, satış için gereken izinler, tapudaki haklar ve satış sonrası kullanılabilir net tutar incelenir. İmzalı bir protokol varsa bedelin hangi koşullarda ödeneceği de gösterilmelidir. Böylece beklentinin dayanağı somutlaşır.
Ortak katkısında da benzer bir inceleme gerekir. Taahhüdün kim tarafından verildiği, tutarı, yerine getirme zamanı ve kaynağı belli olmalıdır. İyi niyet açıklaması ile ekonomik olarak yerine getirilebilir bir katkı aynı ağırlıkta değildir. Henüz yapılmamış katkı gerçekleşmiş gibi gösterilmemeli; fakat sırf gelecekte ifa edileceği için bütün belgeler incelenmeden yok sayılmamalıdır. Değerlendirme, taahhüdün somut gücüne dayanmalıdır.
Faaliyet gelirinde ise sipariş, üretim, teslim ve tahsilat arasındaki bağlantı önem kazanır. Ciro, kâr ve kullanılabilir nakit farklı göstergelerdir. Siparişlerin artması olumlu olsa da bunların üretim maliyetini karşılayacak kaynak bulunmuyorsa beklenen sonuç gerçekleşmeyebilir. Komiser raporunda yalnız yüksek satış hedefi veya olumsuz tek bir ay gösterilmesi yerine, hedefin hangi verilere dayandığı ve gelişmelerden nasıl etkilendiği açıklanmalıdır.
Tasdik aşaması geldiğinde ihtimal, kanuni koşullarla birlikte sınanır
İİK m. 305’te tasdik için birbirinden ayrı koşullar bulunur. Teklifin iflas hâlinde elde edilebilecek tutarla karşılaştırılması, borçlunun kaynaklarıyla orantısı ve kanuni alacaklı çoğunluğu bunlar arasındadır. Kanunun aradığı teminat, gider ve harç koşulları da ayrıca incelenir. Kesin mühlet verilmiş olması, ileride bu koşulların araştırılmasını gereksiz kılmaz ve borçluya peşinen tasdik hakkı vermez.
Beklenen hakların değerlendirilmesi tasdikte de bütünüyle dışlanmamıştır. İİK m. 305/b, mahkemenin bu hakların dikkate alınıp alınmayacağını ve alınacaksa oranını takdir edeceğini belirtir. Bunun anlamı, gelecekte doğabilecek veya elde edilebilecek bütün tutarların kendiliğinden tam değerle kaynak kabul edilmesi değildir. Hukuki durum, tahsil kabiliyeti ve gerçekleşme koşulları açıklandığında, mahkemenin bu takdiri kullanabileceği veri oluşur.
Kesin mühlet boyunca başarı imkânının izlenmesi de sürer. İİK m. 292, konkordatonun başarıya ulaşamayacağının anlaşılması hâlinde, komiserin yazılı raporu üzerine mühletin kaldırılması ve talebin reddine ilişkin düzenleme içerir. İflas sonucu borçlunun hukuki statüsü ve maddede öngörülen koşullarla birlikte değerlendirilir. Kesin mühlet, dosyanın sonucundan bağımsız ve hiçbir şekilde kaldırılamayan bir bekleme süresi değildir.
Bu nedenle tarafların beyanları, incelemenin yapıldığı aşamaya cevap vermelidir. Borçlu hangi hedefin gerçekleştiğini, hangisinin geciktiğini ve güncel dayanağını açıklamalıdır. Alacaklı da yalnız projenin iyimser olduğunu söylemek yerine belirli tahsilatın neden mümkün görünmediğini veya kaynak hesabındaki açığı gösterebilir. Rapor itirazı, kullanılan veriyi, yöntemi ve sonuca etkisini ortaya koyduğunda mahkemenin değerlendirmesine katkı sağlar.
Borca batıklık bulunmaması da bu tartışmayı tek başına bitirmez. İİK m. 285, vadesi gelen borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçluyu esas alır. Varlıkları borçlarını aşan bir işletme likidite sıkıntısı yaşayabilir. Bu durumda başvurunun dayanağı ile önerilen çözümün başarısı yine ayrı incelenir. Malvarlığı değeri, ödeme güçlüğü ve projenin uygulanabilirliği tek bir göstergeye indirgenmemelidir.
Başarı ihtimalini değerlendirmek için kısa kontrol
- Ön projedeki hedeflerle geçici mühlette gerçekleşen sonuçların karşılaştırılması
- Satış ve katkı taahhütlerinin hukuki dayanağı, koşulları ve tarihleri
- Gerçekleşmiş tahsilatlar ile henüz beklenen kaynakların ayrılması
- Faaliyetin sürmesi için gerekli finansman ve önemli risklerin açıklanması
- Kesin mühlet gerekçeleri ile tasdik aşamasında tamamlanacak koşulların ayrı değerlendirilmesi
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 285, 287, 289, 292, 302 ve 305 — resmî mevzuat metni ↗7101 sayılı Kanun, m. 13, 15, 17, 20, 30 ve 33 — başarı imkânı ve tasdik koşullarının TBMM kabul metni ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
