Konkordato dosyasında bir alacaklılar kurulu oluşturulması, bütün alacaklıların haklarını bu kurula devrettiği anlamına gelmez. Kurul şirketin yönetim kurulu da değildir. Buna rağmen uygulamada kuruldan bazen şirketi yönetmesi, bazen her işlemi onaylaması, bazen de bütün alacaklılar adına projeye karar vermesi beklenir. Bu beklentileri ayırmak gerekir. Kurulun asıl işlevi, komiserin faaliyetini izlemek ve kanunun belirlediği çerçevede sürece alacaklıların görüşünü taşımaktır.

Kurul, farklı alacaklı menfaatlerinin temsil edildiği sınırlı bir yapıdır

İİK m. 289 ve Konkordato Komiserliği ve Alacaklılar Kuruluna Dair Yönetmelik m. 21, kurulun mahkeme tarafından oluşturulmasını düzenler. Kurul en fazla yedi alacaklıdan oluşur, üye sayısı tek olur ve üyeler için ücret belirlenmez. Kuruluşta komiserin görüşü alınır. Farklı hukuki nitelikteki alacaklı sınıflarının ve varsa rehinli alacaklıların hakkaniyete uygun temsil edilmesi gerekir.

Kurula yalnız en yüksek tutarda alacağı olanların alınacağı şeklinde değişmez bir kural yoktur. Temsil değerlendirmesi, alacağın tutarı yanında hukuki niteliğini de dikkate alır. Rehinli alacaklı ile teminatsız ticari alacaklının projeden etkilenme biçimi aynı olmayabilir. Kurulun bütün üyelerinin aynı menfaat çevresinden seçilmesi hâlinde, diğer alacaklı sınıflarının neden temsil edilmediği sorusu ortaya çıkar.

Yönetmelik m. 22’de zorunlu kuruluş için iki aşamalı bir ölçüt vardır. Önce en az üç alacaklı sınıfı bulunmalıdır. Bu koşulla birlikte alacaklı sayısının 250’yi veya alacak miktarının 125 milyon Türk lirasını aşması hâlinde kurul oluşturulması zorunludur. Sayı ve tutar koşulları birbirinin alternatifidir; üç sınıf koşulu ise bunlardan ayrı aranır. Yalnız borç tutarına bakarak zorunluluk sonucu çıkarılması bu nedenle eksik olur.

Alacaklı sınıfı belirlenirken ekonomik büyüklük veya şirket adı tek başına ölçüt değildir. Yönetmeliğe göre hukuki niteliği büyük ölçüde benzer alacaklar aynı sınıfta yer alır. Rehinli alacaklılar, rehnin değerinin karşıladığı kısım bakımından ayrı sınıf sayılır. Kurulun kuruluşuna ilişkin değerlendirme, bu ayrımları ortaya koyan güncel bir alacak tablosuna dayanmalıdır.

Gözetim, tavsiye ve görüş bildirme; yönetimi üstlenme yetkisi vermez

İİK m. 290 ve Yönetmelik m. 23 uyarınca kurul, komiserin faaliyetlerine nezaret eder; komisere tavsiyelerde bulunabilir ve kanunun öngördüğü hâllerde mahkemeye görüş bildirir. Bu görevler kurulun şirketin günlük ticari kararlarını doğrudan alacağı anlamına gelmez. Personel yönetimi, satın alma veya şirket adına sözleşme imzalama yetkisi sırf kurul üyeliğinden doğmaz.

Kurulun etkili çalışması için tavsiyenin konusu belirli olmalıdır. Tahsilatların geciktiği düşünülüyorsa hangi alacakların, hangi vadelerin ve hangi takip adımlarının incelenmesi istendiği yazılabilir. Projedeki satış gelirinin gerçekçi olmadığı ileri sürülüyorsa değerleme ve satış koşulları tartışılabilir. Yalnız projenin güven vermediğini söylemek, komiserin hangi konuda açıklama yapması gerektiğini ortaya koymaz.

Kurul komiserin faaliyetlerini yeterli bulmazsa mahkemeden değiştirilmesini gerekçeli bir raporla isteyebilir. Görevden alma kararını kendisi veremez. Mahkeme borçluyu ve komiseri dinledikten sonra bu istem hakkında kesin olarak karar verir. Raporda hangi görevin yerine getirilmediğinin ve bunun sürece etkisinin somutlaştırılması önemlidir. Bir görüş ayrılığı ile görevin yetersiz yürütülmesi aynı şey değildir.

Toplantı düzeni de bu gözetimin parçasıdır. Yönetmelik m. 24’e göre kurul her ay en az bir defa toplanır; üyelerin salt çoğunluğunun talebiyle ayrıca toplantı yapılabilir. Kararlar toplantıda hazır bulunanların oy çokluğuyla alınır. Komiser toplantıda bulunur ve kararları katılanların imzasıyla tutanağa bağlar. Görüşün gerekçesi, değerlendirmeye esas belgeler ve varsa karşı görüş tutanakta anlaşılır biçimde yer almalıdır.

Kurul kararı, ne proje oylamasının ne de mahkeme izninin yerini tutar

Alacaklılar kurulu ile İİK m. 302 kapsamında projeyi müzakere eden alacaklılar toplantısı farklıdır. Kuruldaki üyelerin çoğunluğunun projeye olumlu bakması, kanuni kabul çoğunluğunun sağlandığını göstermez. Projeye ilişkin oylar ve alacak tutarları kendi kurallarıyla hesaplanır. Kurulda temsil edilmeyen bir alacaklının bireysel katılım ve itiraz hakları da yalnız kurul oluşturulduğu için ortadan kalkmaz.

Malvarlığı işlemleri bakımından ise Anayasa Mahkemesinin 4 Nisan 2024 tarihli, E. 2024/10, K. 2024/97 sayılı kararı dikkate alınmalıdır. Kararla İİK m. 297/2’de alacaklılar kurulu muvafakatini zorunlu tutan ibareler iptal edilmiştir. İptal edilen düzenleme, eski metinlerden hareketle bugün genel bir veto yetkisi varmış gibi uygulanamaz. Mahkeme izni gereken işlemlerde karar mercii mahkemedir; komiserin görüşünün alınması gereği sürer.

Bu sonuç kurulun değerlendirmelerini önemsiz kılmaz. Bir taşınmazın satılması teklifinde bedelin düşük olduğu, satışın faaliyet gelirini azaltacağı veya alternatif bir çözüm bulunduğu somut verilerle ileri sürülebilir. Ancak kurulun itirazıyla mahkemenin karar yetkisi birbirine karıştırılmamalıdır. Kararın gerekçesi, borçlu ile alacaklıların menfaatlerini ve projenin uygulanabilirliğini birlikte değerlendirmeye elverişli olmalıdır.

Benzer şekilde kurulun olumlu kararı da eksik bir izin işlemini tamamlamaz. Mahkeme izni aranan bir tasarrufta bütün kurul üyelerinin kabulü bulunsa bile gerekli yargısal izin ayrıca alınmalıdır. İşlemin yararlı görüldüğüne ilişkin tavsiye ile işlemi hukuken yapabilme yetkisi farklı düzlemlerdedir. Dosyada bu belgeler ayrı tutulduğunda kimin hangi konuda karar verdiği de daha açık hâle gelir.

Alacaklı açısından kurulun değerini belirleyen, her işlem üzerinde söz sahibi olması değildir. Doğru soruları zamanında sorması, komiserin açıklamalarını izlemesi ve ciddi sorunları gerekçesiyle mahkemeye taşımasıdır. Borçlu açısından da belgelere dayanan bu gözetim, ödeme planının tartışılabilir noktalarının erkenden görülmesine yardımcı olabilir. Bunun için kurulun sınırları kadar çalışma düzeninin de baştan anlaşılması gerekir.

Kurul çalışmalarında izlenecek belgeler

  • Kuruluş kararı, üye listesi ve temsil edilen alacaklı sınıfları
  • Zorunlu kuruluş koşullarını gösteren alacaklı sayısı ve tutar tablosu
  • Toplantı çağrıları, katılım ve imzalı karar tutanakları
  • Komiserin açıklamaları ile kurul tavsiyelerinin dayandığı somut belgeler
  • Kurul görüşü, bireysel alacaklı oyu ve mahkeme izninin ayrı kaydedilmesi