Tasdik kararı verildiğinde konkordato dosyasının en görünür aşaması tamamlanır. Oysa alacaklı bakımından asıl beklenen sonuç, ödemelerin yapılmasıdır. Projede gösterilen satışlar gerçekleşecek mi, faaliyet geliri korunabilecek mi, taksitler zamanında ödenebilecek mi? İİK m. 306 uyarınca atanabilen kayyım, bu dönemde tasdik edilen konkordatonun yerine getirilmesini sağlayacak tedbirler ve denetim bakımından görev üstlenir. Görevin kapsamı ise yalnız kayyım sıfatından değil, kanunla birlikte atama kararından anlaşılır.
Kayyım atanması mümkün olmakla birlikte her dosyada zorunlu değildir
İİK m. 306, tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiğinin ve borçların hangi takvimle ödeneceğinin belirtilmesini ister. Aynı madde, tasdik edilen konkordatonun yerine getirilmesi için gerekli gözetim, yönetim ve tasfiye tedbirlerini almakla görevli bir kayyım atanmasına imkân verir. Hüküm bir atama yetkisi tanır; bütün tasdik kararlarında kendiliğinden kayyım görevi doğurmaz.
Mühlet dönemindeki komiserlik ile tasdik sonrasındaki kayyımlık aynı görev değildir. Daha önce komiser olarak çalışan bir kişinin kayyım olarak görevlendirilmesi mümkün olsa da yetkileri sırf önceki görevinden hareketle belirlenemez. Kayyım atandığını, görev süresini ve hangi tedbirleri alabileceğini gösteren karar incelenmelidir. Komiserin mühlet dönemindeki bütün yetkilerinin hiçbir değişiklik olmadan devam ettiği kabul edilmemelidir.
Kayyımın atanmış olması, şirket organlarının mutlaka görevden alındığını da göstermez. Karar yalnız gözetim ve raporlamayı öngörebileceği gibi belirli yönetim veya tasfiye tedbirlerine de yer verebilir. Bir bankacılık işlemini kimin yapacağı, sözleşmeyi kimin imzalayacağı veya bir varlık satışında hangi onayın aranacağı bu kapsamla birlikte değerlendirilir. Görev tanımında belirsizlik varsa işlem yapmadan önce mahkemeden açıklık sağlanması gerekir.
Tasdik kararıyla bağlayıcılık anı da birbirinden ayrılmalıdır. İİK m. 308/c’de kural, konkordatonun tasdikle bağlayıcı olmasıdır; projede bağlayıcılığın kararın kesinleşmesine bırakılması da mümkündür. Bu ikinci durumda, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere mühlet etkilerinin devamına ilişkin düzenleme dikkate alınır. Bu nedenle bütün mühlet sınırlamalarının tasdik günü her dosyada sona erdiğini söylemek doğru değildir.
İki aylık rapor, yalnız ödenen taksitlerin listesi değildir
Kayyım atanmışsa İİK m. 306 gereğince iki ayda bir tasdik kararını veren mahkemeye rapor sunar. Raporun konusu, işletmenin durumu ve proje uyarınca borçlarını ödeme kabiliyetini koruyup korumadığıdır. Alacaklılar bu raporu inceleyebilir. Dolayısıyla denetim, yalnız geçmişteki ödemeleri kaydetmekle sınırlı değildir; kalan taksitlerin yerine getirilebilirliğini etkileyen gelişmeleri de kapsar.
Ödeme kaydı açısından borcun vadesi, ödenmesi gereken tutar, gerçekleşen ödeme ve varsa fark açıkça görülmelidir. Bir banka transferi her zaman ilgili taksidin tamamlandığını göstermeyebilir. Açıklama, alıcı, mahsup ve kesintiler kontrol edilmelidir. Tersine, farklı tarihlerde yapılan birkaç ödeme aynı takside ilişkin olabilir. Raporun, alacaklının kendi kayıtlarıyla karşılaştırabileceği kadar anlaşılır olması gerekir.
Gelecek ödemeler bakımından tahsilat, işletme giderleri ve kullanılabilir nakit birlikte değerlendirilir. Ciro artışı tek başına ödeme gücünün arttığını göstermez; satış bedelleri henüz tahsil edilmemiş olabilir. Bir taşınmazın yüksek bedelle satışa çıkarılması da o bedelin elde edildiği anlamına gelmez. Raporda gerçekleşen kaynaklarla beklentilerin ayrılması, projenin mevcut durumunu daha doğru gösterir.
Örneğin varsayımsal bir projede altıncı taksit belirli bir taşınmazın satışına dayanıyor, ancak satış için beklenen tarihte teklif alınamıyorsa bu gelişme ödeme vadesi gelmeden önem taşır. Kayyımın görevi yalnız altıncı taksidin ödenmediğini sonradan bildirmek şeklinde anlaşılmamalıdır. Gecikmenin nedeni, başka kaynak bulunup bulunmadığı ve gelecek ödemeye etkisi atama kararının kapsamı içinde mahkemeye aktarılmalıdır.
Bu değerlendirme borçlunun güncel ve karşılaştırılabilir kayıt sağlamasını gerektirir. Nakit akış tablosu, banka hareketleri, satış ve tahsilat belgeleri ile proje varsayımları aynı dönemi esas almalıdır. Farklı tarihlerde hazırlanmış rakamların açıklamasız bir araya getirilmesi, görünürde düzgün bir rapor ortaya çıkarsa bile gerçek ödeme durumunu göstermeyebilir. Önemli sapmaların tutarı kadar sebebi de açıklanmalıdır.
Kayyımın raporu ödeme şartlarını kendiliğinden değiştirmez
Kayyımın bir gecikmeyi açıklaması veya ek süreyi uygun görmesi, tasdik edilmiş taksit tarihlerini kendiliğinden değiştirmez. Raporlama ve gözetim yetkisinden, alacaklıları bağlayan yeni bir ödeme planı yapma yetkisi çıkarılamaz. Başka bir düzenleme düşünülüyorsa bunun hukuki imkânı, tarafları ve gerekli usulü ayrıca değerlendirilmelidir. Borçlu, yalnız kayyımla yaptığı görüşmeye dayanarak mevcut ödeme yükümlülüğünün ertelendiğini varsaymamalıdır.
Alacaklı açısından rapor inceleme hakkı bu nedenle önemlidir. Kendi ödemesi eksik görünüyorsa tutarı ve vadesiyle birlikte kayıtlarını sunabilir; rapordaki gerçekleşmelerle kendi banka hareketlerini karşılaştırabilir. Alacaklılar kanundaki inceleme hakkını kullanırken somut kayda dayanmalıdır. Yalnız işletmenin iyi veya kötü gittiği izlenimi, belirli bir ödeme uyuşmazlığını açıklamak için yeterli olmaz.
Bir taksidin ödenmemesi hâlinde İİK m. 308/e’deki alacaklıya özgü fesih yolu ayrıca gündeme gelebilir. Kayyımın değerlendirmesi bu talebin mahkemece incelenmesinin yerine geçmez; gecikmenin rapora yazılması da kendiliğinden fesih kararı doğurmaz. Buna karşılık raporun beklenmesi, alacaklının kullanabileceği hukuki imkânları incelemesini gereksiz kılmaz. İzlenecek yol, tasdik kararı ve gerçekleşen ifa durumuna göre belirlenir.
Borçlu bakımından tasdik sonrası düzenli kayıt, yalnız denetim yükümlülüğünün karşılanması için gerekli değildir. Gerçekleşen tahsilatın hangi takside ayrıldığını görmek, yeni faaliyet giderleriyle eski borç ödemelerini birlikte yönetmeye yardımcı olur. Başlangıçta güçlü görünen bir plan, tahsilat tarihleri değiştiğinde yeniden finansman ihtiyacı doğurabilir. Bu ihtiyacın erken görülmesiyle vade günü ortaya çıkması arasında önemli bir fark vardır.
Kayyım denetiminden beklenen, başarının peşinen ilan edilmesi veya işletmenin bütün kararlarının üstlenilmesi değildir. Tasdik edilen projenin gerçekleşmelerle karşılaştırılması, sapmaların açıklanması ve görev kapsamındaki tedbirlerin zamanında ele alınmasıdır. Kararın verdiği yetkiyle mali kayıtların söylediği durum birlikte okunduğunda, hem borçlu hem alacaklılar ödeme sürecini daha sağlıklı izleyebilir.
Tasdik sonrası izleme dosyasında bulunması gerekenler
- Tasdik kararı, kesinleşme durumu ve bağlayıcılığın başlangıcına ilişkin proje hükmü
- Kayyım atama kararı, görev kapsamı ve raporlama takvimi
- Alacaklı bazında vadeler, banka dekontları ve kalan borç tablosu
- Güncel nakit akışı; gerçekleşen satış ve tahsilatların belgeleri
- İki aylık raporlar, açıklanmış sapmalar ve mahkemenin ilgili kararları
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 306, 308/c ve 308/e — güncel resmî metin ↗7101 sayılı Kanun, m. 34 ve 37 — kayyım görevi, raporlama ve bağlayıcılık hükümlerinin TBMM kabul metni ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
