Konkordato Tasdikinden Sonra Rehinli Malın Satışı Ertelenebilir mi?

Bir yıllık süre için ayrıca talep ve tasdik kararında hüküm gerekir

İİK m. 307 uyarınca borçlunun talebi üzerine, rehinli malın muhafaza altına alınması ve satışı tasdik kararından itibaren bir yılı geçmemek üzere ertelenebilir. Bir yıl, her dosyada otomatik olarak tanınan sabit bir süre değil, kanuni üst sınırdır. Talebin hangi malı kapsadığı, ne kadar erteleme istendiği ve bu süreye neden ihtiyaç duyulduğu tasdik incelemesinde ortaya konulmalıdır.

Mühlet döneminde rehinli takiplerin durumu m. 295 ile düzenlenir. Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapılabilmesi ile malın muhafaza altına alınması veya satılması birbirinden ayrılır; aynı maddede belirli mallar için mahkeme izniyle satış istisnası da bulunur. Tasdik sonrasında m. 307 uygulanacaksa bu özel ertelemenin koşulları ayrıca gerçekleşmelidir. Mühletteki korumanın tasdikle birlikte bir yıl daha uzadığı varsayımı isabetli değildir.

Tasdik edilen projede konkordatonun kesinleşmeyle bağlayıcı hâle geleceği kararlaştırılmışsa, mühlet etkilerinin devamı bakımından m. 308/c de okunmalıdır. Buna karşılık m. 307’deki azami sürenin başlangıcı tasdik kararıdır. Bağlayıcılık zamanı ile özel erteleme süresinin başlangıcı aynı kavramlar değildir. Kararın yalnız ödeme takvimini içeren bölümüyle yetinmeden hüküm fıkrasının tamamını incelemek gerekir.

Erteleme, rehinli alacağı ortadan kaldırmaz ve tek başına adi konkordato taksitlerine bağlamaz. Rehnin kıymetiyle karşılanan alacak bölümünün m. 308/c kapsamındaki farklı konumu devam eder. Ayrıca rehinli malın muhafazası ve paraya çevrilmesi ertelendiğinde satış isteme süresi işlemez. Böylece alacaklının satış isteme süresi ile borçluya tanınan geçici koruma birlikte düzenlenmiş olur.

Rehinli mal ile finansal kiralama konusu malın koşulları farklıdır

Rehinli mal için üç koşul birlikte aranır: Teminat altındaki alacak konkordato talebinden önce doğmuş olmalı; bu alacağın talep tarihine kadar ödenmemiş faizi bulunmamalı; malın işletme faaliyeti için zorunlu olduğu ve satılması hâlinde borçlunun ekonomik varlığının tehlikeye düşeceği yaklaşık olarak ispat edilmelidir. Burada başvuru tarihi, faiz hesabı ve malın işletmedeki işlevi aynı incelemenin farklı parçalarıdır.

Malın bilançoda kayıtlı olması veya üretimde zaman zaman kullanılması, zorunluluk şartını tek başına açıklamaz. Örneğin belirli bir makine olmadan siparişlerin yerine getirilemeyeceği ileri sürülüyorsa, kapasite kayıtları, üretim akışı, mevcut siparişler ve başka bir makineyle ikame imkânı değerlendirmeye sunulabilir. Bunlar her dosyada zorunlu tutulan tek tip belgeler değildir; yaklaşık ispatı somutlaştırabilecek örneklerdir. Esas mesele, satışın işletmenin ekonomik varlığına etkisidir.

Finansal kiralama konusu mallarda ise ertelenen işlem malın iadesidir. Borçlunun, m. 294/7 uyarınca ve komiserin onayıyla sözleşmenin aynen ifasını üstlenmesi gerekir. Ayrıca kira alacağı konkordato talebinden önce doğmuş olmalı, ödenmemiş kira borcu üç aylık tutarı aşmamalı ve ertelemeden kaynaklanabilecek değer kaybı zararı teminat altına alınmalıdır. Malın faaliyet için zorunluluğu ile iadenin ekonomik varlığı tehlikeye düşüreceği de yaklaşık olarak ispat edilmelidir.

Üç aylık kira tutarına ilişkin eşik, finansal kiralama bakımından öngörülmüştür; rehinli kredi alacağının faiz koşulunun yerine geçirilemez. Aynı şekilde, finansal kiralama malının iadesini ertelemek bütün kira borçlarını ödemeyi bırakma yetkisi vermez. Aynen ifa üstlenimi, devam eden sözleşmenin yükümlülükleri ve ödemelerin dosyadaki karşılığı birlikte izlenmelidir.

Alacaklı dinlenir; erteleme koşulları sonradan da denetlenir

Kanun, ilgili rehinli alacaklıları ve finansal kiralama alacaklılarını tasdik duruşmasından önce yazılı görüş sunmaya davet etmeyi, ayrıca duruşmaya çağırmayı öngörür. Borçlunun talebi kadar alacaklının faiz hesabına, kira borcuna, malın değerine veya işletme için zorunlu olup olmadığına ilişkin açıklamaları da önem taşır. Erteleme istemi, karşı tarafın görüşü alınmadan sonuçlandırılabilecek salt bir süre talebi değildir.

Erteleme kararı verildikten sonra koşullar değişebilir. Borçlu malı kendi rızasıyla devreder, iflâs eder veya ölürse erteleme kendiliğinden hükümsüz hâle gelir. Bunun dışında, ertelemenin yanlış bilgilerle elde edilmesi; servet ve gelir artışı sonucunda borcun ekonomik varlık tehlikeye girmeden ödenebilir hâle gelmesi; yahut satış veya iadenin artık ekonomik varlığı tehdit etmemesi, mahkemece kaldırma sebepleridir.

Bu son gruptaki hâllerde ilgili alacaklı tasdik mahkemesine başvurur. Mahkeme borçluyu da davet eder ve kaldırma sebebinin yaklaşık olarak ispatı üzerine karar verir. Alacaklı bakımından yalnız ertelemeden rahatsızlık duyulduğunun belirtilmesi yeterli değildir; kanundaki sebeplerden birinin dayanağı gösterilmelidir. Borçlu yönünden de ilk başvuruda sunulan raporun sonraki bütün dönem için yeterli olacağı düşünülmemelidir.

Erteleme talebi hazırlanırken sürenin sonu da hesaba katılmalıdır. Korunan malın üretime katkısı, bu dönemde yapılacak ödemeler ve süre bittiğinde alacağın nasıl karşılanacağı aynı nakit akışı içinde gösterilebilir. Böylece talebin işletmenin devamına ne ölçüde hizmet ettiği açıklığa kavuşur. Salt satış tarihini ileriye taşımak, tek başına ödeme planının uygulanabilirliğini göstermez.

Tasdik duruşmasından önce incelenecekler

• Alacağın doğum tarihi ve konkordato başvuru tarihine kadar işleyen faizin ödeme kayıtları
• Malın faaliyet için zorunluluğunu ve satış veya iadenin etkisini gösteren güncel belgeler
• Finansal kiralamada aynen ifa üstlenimi, komiser onayı, kira hesabı ve değer kaybı teminatı
• Talep edilen sürenin gerekçesi; ilgili alacaklıların görüş ve duruşma davetleri
• Tasdik kararındaki erteleme hükmü, başlangıç ve bitiş tarihi ile bu dönemin ödeme planı