Konkordato kararı alan bir şirketin ertesi gün de sipariş vermesi, çalışanlarına ödeme yapması ve müşterileriyle sözleşme kurması gerekir. Peki bu işlemleri kim imzalayacaktır? Komiser atanması, yöneticilerin görevlerinin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Bununla birlikte eski imza düzeninin hiçbir sınırlama olmadan devam ettiği de söylenemez. Cevap, kanundaki sınırlamalarla birlikte dosyada verilen mühlet ve yetki kararlarının okunmasında bulunur.

Kural, komiser gözetiminde faaliyetin sürmesidir

İİK m. 297’nin ilk fıkrası, borçlunun komiserin nezareti altında işlerine devam edebilmesini esas alır. Şirket bakımından bu düzenleme, sırf konkordato başvurusu veya komiser atanması nedeniyle yönetim organının ortadan kalkmadığını gösterir. Ticaret sicilindeki temsil düzeni önemini korur; ancak kanunun getirdiği yasaklar ve mahkemenin somut dosyada belirlediği sınırlar da hesaba katılır.

Mahkeme, mühlet kararı verirken veya mühlet içinde bazı işlemleri komiser iznine bağlayabilir. Daha ileri giderek, borçlunun yerine işletme faaliyetinin komiser tarafından sürdürülmesine de karar verebilir. Dolayısıyla yalnız komiser atandığını gösteren ilanı okumak yeterli değildir. Hangi işlemlerin izne bağlandığı, yetkinin kime verildiği ve sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığı kararın kapsamından anlaşılmalıdır.

Komiserin gözetim görevi ile şirket adına temsil ve imza yetkisi birbirinden ayrılır. Bir belgenin komiser tarafından incelenmesi veya uygun görülmesi, komisere bütün sözleşmelerde şirket adına imza atma yetkisi verildiği anlamına gelmez. Aynı şekilde şirket yetkilisinin imzası da ayrıca aranması gereken mahkeme izninin yerine geçmez. İşlemin hangi sıfatla ve hangi yetkiye dayanılarak yapıldığı açık olmalıdır.

Bu mesele yalnız kesin mühlet dönemine ait değildir. İİK m. 288, geçici mühletin kesin mühletin sonuçlarını doğuracağını düzenler. İİK m. 287 de geçici mühlette malvarlığını koruyucu tedbirleri öngörür. Bu nedenle izin kontrolünü kesin mühlet kararına kadar ertelemek doğru olmaz. İlk geçici mühlet kararı ve onu izleyen bütün yetki düzenlemeleri birlikte değerlendirilmelidir.

Komiserin uygun görüşü, mahkeme izninin yerine geçmez

İİK m. 297’nin ikinci fıkrası belirli tasarrufları mahkeme iznine bağlar. Rehin tesisi, kefil olma ve karşılıksız kazandırmalar bu kapsamdadır. Taşınmazların, faaliyetin devamı için önem taşıyan taşınırların ve işletmenin devamlı tesisatının devri veya takyidi bakımından da aynı izin gereği vardır. Kanuna aykırı yapılan işlemler için hükümsüzlük sonucu öngörülmüştür. İşlemin işletmeye yararlı olduğunun düşünülmesi, izin gereğini kendiliğinden kaldırmaz.

Burada her mal satışı aynı kurala tabi tutulmaz. Olağan ticari faaliyette satılmak üzere bulundurulan mallarla üretimin devamı için önemli bir makinenin durumu farklı olabilir. Ancak bir malın adını stok veya ekipman olarak yazmak yeterli değildir; işletmedeki gerçek işlevi incelenir. Ayrıca mahkeme, kanunda sayılanların dışında bazı işlemleri de birinci fıkra uyarınca komiser iznine bağlamış olabilir.

Alacaklılar kurulunun onayı konusunda eski metinlerle işlem yapılmamalıdır. Anayasa Mahkemesinin 4 Nisan 2024 tarihli, E. 2024/10, K. 2024/97 sayılı kararıyla ikinci fıkradaki alacaklılar kurulu muvafakatine ilişkin ibareler iptal edilmiştir. Bu nedenle kurul muvafakati, anılan fıkra bakımından genel bir kanuni ön şart olarak ileri sürülemez. Mahkemenin karar vermeden önce komiserin görüşünü alma gereği ise devam eder.

İptal kararı borçluyu serbestçe tasarruf edebilir hâle getirmemiştir. Mahkeme izni gereken işlem yine mahkemeye sunulur. Talepte işlem konusu, bedel veya yükümlülük, karşı taraf, ödeme biçimi ve projeye etkisi anlaşılır şekilde açıklanmalıdır. Komiserin değerlendirmesi de bu verilere dayanır. Genel bir uygunluk yazısından, kapsamı belirli olmayan başka işlemler için izin sonucu çıkarılması yeni uyuşmazlıklara yol açabilir.

Sözleşme ve ödeme süreçleri, kararın kapsamına göre kurulmalıdır

Şirket içinde pratik bir yetki tablosu hazırlanması yararlı olur: Hangi işlem mevcut temsilcilerce yapılabilir, hangisinde komiser izni gerekir, hangisi mahkemeye sunulmalıdır? Bu tablo bir mahkeme kararı değildir; mevcut kararın günlük işlere doğru uygulanmasına yardımcı olur. Muhasebe, satın alma ve finans birimlerinin farklı varsayımlarla hareket etmesini önleyebilir. Yetkide değişiklik olduğunda da gecikmeden güncellenmelidir.

Yeni sözleşmenin kurulmasına izin verilmesi ile bu sözleşmeden doğan borcun konkordatodaki hukuki konumu ayrı değerlendirilir. İİK m. 308/c’de komiser izniyle akdedilen borçlara ilişkin özel düzenleme vardır. Bu sebeple izin belgesinde hangi sözleşmenin, hangi tutarın ve hangi dönemin kapsandığının anlaşılması önem taşır. Her yeni faturanın veya mühlet içindeki her ödemenin sırf tarihinden dolayı aynı hukuki rejime tabi olduğu varsayılamaz.

Örneğin şirketin üretim için hammadde alması ile başka bir grup şirketinin banka borcuna kefil olması aynı yetki incelemesine tabi değildir. İlk işlemde dosyadaki faaliyet ve izin düzeni araştırılır; ikinci işlem bakımından m. 297’deki açık mahkeme izni şartı gündeme gelir. Aynı yöneticinin iki belgeyi de imzalıyor olması bu farkı ortadan kaldırmaz. İşlemler, imza sahibinden önce hukuki niteliklerine göre ayrılmalıdır.

Kanuni sınırlamalara veya komiserin ihtarlarına aykırılık, yalnız ilgili işlemin geçerliliği bakımından risk yaratmaz. İİK m. 297 uyarınca mahkeme borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırabilir veya m. 292 çerçevesinde karar verebilir. İflas sonucu ise ilgili kanuni koşullar ve borçlunun hukuki statüsü değerlendirilerek ele alınır. Her aykırılık için incelemesiz bir otomatik iflas sonucu çıkarılamaz.

Şirketle sözleşme yapan taraf da yalnız imza sirkülerine bakmakla yetinmemelidir. İzin gerektiren bir işlemde kararın o işlemi kapsayıp kapsamadığını, tarafları ve şartları kontrol etmek gerekir. Şirketin mühlet altında olduğunu bilmek başka, yapılacak sözleşmenin yetki ve izin bakımından tamamlandığını görmek başkadır. Bu kontrolün imzadan önce yapılması, daha sonra geçerlilik tartışmasıyla karşılaşma riskini azaltır.

İşlem öncesi kısa kontrol

  • Geçici veya kesin mühlet kararı ile sonradan verilen yetki kararları
  • Güncel temsil ve imza belgeleri; varsa komiserin yönetim görevinin kapsamı
  • İşlemin İİK m. 297/2’deki izin gerektiren tasarruflardan olup olmadığı
  • Komiser görüşünün ve mahkeme izninin hangi işlem ve şartları kapsadığı
  • Sözleşmenin nakit akışına, yeni borçlara ve ödeme planına etkisi