Konkordato Mühletinde Faiz: Rehinli ve Adi Alacak Nasıl Ayrılır?

Faiz yasağının kapsamı alacağın güvencesine bağlıdır

İİK m. 294/3’e göre tasdik edilen konkordato projesi aksini öngörmedikçe, kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş her türlü alacağa faiz işlemesi durur. Bu hüküm yalnız sözleşmede belirlenen faiz oranının düşürülmesi değildir; konkordato kapsamında faizin işleyip işlemeyeceğini belirleyen özel bir kuraldır. Alacağın anaparası, mühlet öncesinde işlemiş faiz ve daha sonraki dönem ayrı hesaplanmalıdır.

İİK m. 288, geçici mühletin kesin mühletin sonuçlarını doğurduğunu düzenler. Bu yüzden geçici mühlet kararı ve kesin mühlet kararı dosyada ayrı tarihler olarak gösterilmeli; geçici mühletin faiz hesabına etkisi ayrıca ele alınmalıdır. Başvuru günü veya geçici mühletin ilan günü, başka hükümler bakımından önemli olsa da faiz hesabının başlangıcıyla otomatik olarak aynı tarih kabul edilmemelidir.

Rehinli alacak bakımından m. 294/3’teki durma kuralı aynı biçimde uygulanmaz. Yine de “rehin var” demek alacağın her tutarının ve her faiz kaleminin sınırsız biçimde güvence altında olduğu anlamına gelmez. Rehin sözleşmesi, sicil kaydı, teminatın kapsamı, alacak miktarı ve malın değeri birlikte incelenir. Rehinle karşılanmayan bölümün projedeki konumu ayrıca belirlenmelidir.

Tasdik edilen proje varsayılan sonucu değiştirebilir

Kanun faiz işlemesinin durmasını, tasdik edilen projede aksine hüküm bulunmaması koşuluna bağlar. Bu nedenle yalnız mühlet kararına bakılarak son ödeme tutarı kesinleştirilemez. Ön proje, müzakere edilen revizyon ve tasdik edilen son proje birbirinden farklı olabilir. Hangi alacak için hangi döneme ait faiz öngörüldüğü ve ödemenin hangi tarihte başlayacağı, mahkemenin tasdik ettiği metinden okunmalıdır.

Örneğin projede adi alacaklılara mühlet dönemi için belirli bir faiz veya vadeye yayılan ödeme farkı öngörülmüşse, bunun kapsamı açıkça tespit edilmelidir. Faiz adı verilen her ödeme kalemi aynı hukuki döneme ilişkin olmayabilir. Mühlet öncesi birikmiş faiz, mühlet içi faiz ve tasdik sonrasındaki taksitlendirme için öngörülen bedel tek bir sütunda toplanırsa çoğunluk hesabı ve ödeme planı denetlenemez.

Faiz talebiyle ilgili çekişme, alacağın bildirimi ve borçlunun beyanında da görünür olmalıdır. Komiserin değerlendirmesi ile alacaklıya gönderilen hesap farklıysa, hangi tarih ve oran nedeniyle ayrıştıkları açıklanmalıdır. Faiz hesabındaki bir düzeltme, sadece tek alacaklının rakamını değil proje toplamını ve kaynak ihtiyacını da etkileyebilir.

Kaynak tablosunda mükerrer ve eksik hesaplardan kaçınmak gerekir

Borçlu şirketin kaynak planında rehinli borcun tamamını adi alacak havuzuna yazmak, aynı yükümlülüğün iki kez dikkate alınmasına yol açabilir. Tersine, teminatın tüm alacağı karşıladığını varsayıp açıkta kalan kısmı görmezden gelmek de ödeme ihtiyacını düşük gösterir. Alacak ve teminat tutarları ayrı satırlarda, hesap kesim tarihleriyle birlikte yer almalıdır.

Her alacaklı için aynı tabloda anapara, mühlet öncesi faiz, güvence kapsamı, güvence dışında kalan tutar, projedeki faiz hükmü ve taksit tarihleri gösterilebilir. Bu kanunen zorunlu bir form değildir; dayanak belgelerle hesap arasında iz kurulmasını sağlayan pratik bir yöntemdir. Geçici mühletin ve tasdikin tarihleri değiştiğinde tablonun hangi satırlarının güncelleneceği de böylece görülebilir.

Faizin durması, borcun anaparasının silinmesi ya da rehin hakkının kendiliğinden sona ermesi demek değildir. Alacaklı ve borçlu yönünden sonuç, alacağın niteliği ile tasdik edilen projenin hükümleri birlikte okunarak belirlenir. Özellikle üçüncü kişiye ait teminatların ve birden fazla borçlunun bulunduğu dosyalarda kişi ve teminat bazında ayrı değerlendirme yapılmalıdır.

Hesap öncesi kontrol listesi

• Geçici ve kesin mühlet kararları ile tasdik kararının tarihleri
• Alacağın anaparası, mühlet öncesi faiz dökümü ve dayanak faiz hükmü
• Rehin sözleşmesi, sicil kaydı, güvence kapsamı ve değerleme belgeleri
• Tasdik edilen son projenin faiz, indirim ve taksit hükümleri
• Alacak bildirimi, borçlu beyanı ve komiser hesabındaki farklar