Konkordato dosyasında her uyuşmazlık borçlu ile alacaklı arasında çıkmaz. Komiserin bir talebi karşılamaması, belirli bir işlemi yapması veya yapılması gereken işi bekletmesi de hak kaybı doğurabilir. Böyle bir durumda yalnız komisere yeniden yazmak yeterli olmayabilir. İcra ve İflas Kanunu, komiserin konkordatoya ilişkin işlemleri için mahkeme denetimi öngörür. Doğru başvuruyu belirlemek için önce itirazın bir işleme mi, rapordaki değerlendirmeye mi, yoksa mahkemenin kararına mı yöneldiği açıklığa kavuşturulmalıdır.

Şikâyetin konusu ve karar verecek mahkeme

İİK m. 290, komiserin konkordatoya ilişkin işlemleri hakkındaki şikâyetleri asliye ticaret mahkemesinin kesin olarak karara bağlayacağını düzenler. Başvuru, konkordato dosyasına bakan mahkemeye yöneltilir. Burada denetlenen, komiserin görevi kapsamında yaptığı işlem veya yapması gerektiği ileri sürülen işi yerine getirmemesidir. Komiserin bir mahkeme görevlisi olması, işlemlerinin yargısal denetim dışında kaldığı anlamına gelmez.

Aynı maddede İİK m. 16’nın komiserler hakkında kıyasen uygulanması kabul edilmiştir. Buna göre kanuna aykırılık yanında işlemin somut olayın gereklerine uygun bulunmaması da değerlendirme konusu olabilir. Şikâyet, yalnız açık bir yasak ihlaline indirgenemez. Bununla birlikte başvuranın işlemden nasıl etkilendiği ve hangi hukuki yararı korumak istediği anlaşılmalıdır; dosyanın genel işleyişinden hoşnut olunmaması tek başına yeterli açıklama değildir.

Örneğin bir alacaklı, komiserden konkordatonun seyri ve borçlunun güncel mali durumu hakkında bilgi istemiş, bu talep karşılanmamış olabilir. İİK m. 290’da diğer alacaklılara talep üzerine bilgi verilmesi komiserin görevleri arasında yer alır. Başvuruda hangi bilginin ne zaman istendiği, talebin komiserliğe ulaştığı ve nasıl cevaplandığı gösterilmelidir. Bilgi isteminin kapsamı ile somut görev arasındaki bağ kurulmalıdır.

Komiserin işlemi ile mahkemenin kararı aynı başvuruya konu edilemez. Mahkemenin verdiği mühlet, izin veya tasdik kararının değiştirilmesi isteniyorsa o karar için öngörülen usul ve kanun yolu ayrıca incelenir. Komiserin yalnız mahkeme kararını uyguladığı bir durumda da itirazın gerçekte hangi noktaya yöneldiği belirlenmelidir. İşlemin kaynağını yanlış göstermek, mahkemeden uygun olmayan bir hukuki sonuç istenmesine yol açabilir.

Öğrenme tarihi önemlidir; her şikâyet süresiz değildir

İİK m. 16’ya yapılan gönderme nedeniyle şikâyet, kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılır. Süre hesabında her durumda ayrıca resmî tebligat bekleneceği varsayılmamalıdır. Komiserlik yazısı, toplantı tutanağı veya dosyanın incelenmesi, somut olayda öğrenme tarihinin belirlenmesi bakımından önem taşıyabilir. Başvuruda işlemin tarihiyle öğrenildiği tarihin ayrı gösterilmesi bu nedenle yararlıdır.

Kanun, bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmasından dolayı her zaman şikâyet edilebilmesine de imkân tanır. Ancak bu istisna, süresi kaçırılmış her işleme uygulanabilecek genel bir çözüm değildir. Yapılmış bir işlemin yanlışlığı ile yerine getirilmesi gereken işin yapılmaması farklı değerlendirilir. Dilekçede kullanılan ad değil, başvurunun konusu ve işlemin gerçek niteliği belirleyicidir.

Komisere yeniden değerlendirme talebi gönderilmesi, mahkemeye başvuru süresinin kendiliğinden durduğu veya yeniden başladığı kabulüne dayanak yapılmamalıdır. Önceki işlemin ne zaman öğrenildiği ve sonradan yeni bir işlem bulunup bulunmadığı ayrı incelenir. Yazışmayla çözüm aranması mümkün olsa da süre takibi bununla birlikte yürütülmelidir. Özellikle kısa süreli konkordato aşamalarında cevabı beklemek, başvuru imkânını tartışmalı hâle getirebilir.

Süreye ilişkin belgeler de dilekçenin ekleri arasında bulunmalıdır. Elektronik posta, teslim kaydı, toplantı tutanağı veya dosya incelemesine ilişkin kayıt, ileri sürülen öğrenme tarihini açıklayabilir. Yalnız işlemi geç öğrendiğini söylemekle yetinilmemelidir. Süresiz şikâyet ileri sürülüyorsa, hangi görevin hâlen yerine getirilmediği ve gecikmenin neden haklı görülmediği somutlaştırılmalıdır.

İstenen sonuç, komiserin yetkisi ve işlemin etkisiyle uyumlu olmalıdır

Dilekçede önce şikâyet edilen işlem tanımlanmalı, ardından dayanak kural ve dosyaya etkisi açıklanmalıdır. İşlemin düzeltilmesi mi, kaldırılması mı, yapılmayan görevin yerine getirilmesi mi istenmektedir? Mahkemenin hangi sorunu çözmesi gerektiği belli olmalıdır. Çok sayıda genel eleştirinin aynı metne eklenmesi, asıl hukuka aykırılığın ve aciliyetin görülmesini zorlaştırabilir.

Raporun bir varsayımını veya hesabını eleştirmek ise her durumda bağımsız bir komiser işlemi şikâyeti anlamına gelmez. Mahkemeye sunulan rapordaki maddi hata, eksik inceleme veya sonuç hakkındaki beyanlar, ilgili yargılama aşamasında dayanak belgelerle ortaya konulabilir. Somut bir işlem ayrıca hak kaybı doğuruyorsa şikâyet ihtiyacı ayrıca değerlendirilir. Rapor, işlem ve mahkeme kararı birbirine karıştırılmamalıdır.

Alacağın miktarına veya varlığına ilişkin uyuşmazlıklarda da aynı dikkat gerekir. Komiserin incelemesi, alacağın esası hakkında kesin hüküm oluşturmaz. İİK m. 302’deki nisaba katılım değerlendirmesi ve m. 308/b’deki çekişmeli alacağa ilişkin dava yolu kendi koşullarına tabidir. Şikâyet dilekçesi hazırlanırken, bu yolla komiserin sahip olmadığı bir kesin hüküm yetkisinin kullanılması istenmemelidir.

İİK m. 290’ın şikâyet hakkında verilecek kararın kesinliğine ilişkin hükmü, ilk başvurunun özenle hazırlanmasını gerektirir. Komiserin değiştirilmesi, sorumluluğu veya başka bir hukuki talep ise aynı işlemin kaldırılmasından farklı meselelerdir. Somut olay bunlardan birkaçını gündeme getirebilir; fakat her talebin sebebi ayrı gösterilmelidir. Amaç, kişinin görevi hakkında genel bir yargı oluşturmak değil, belirli işlemin hukuka uygun denetimini sağlamaktır.

Başvurudan önce kontrol edilecekler

  • Şikâyet edilen işlem veya yerine getirilmeyen görevin açık tanımı
  • İşlem ve öğrenme tarihleri; bunları gösteren yazışma ve tutanaklar
  • Başvuranın hukuki yararı ve işlemden nasıl etkilendiği
  • Talebin şikâyet, rapora beyan veya ayrı bir kanun yolu kapsamında olup olmadığı
  • Mahkemeden istenen somut sonuç ve dayanak belgeler

Kaynaklar

Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 16, 287, 290, 302 ve 308/b — resmî mevzuat metni ↗7101 sayılı Kanun, m. 18 — komiser işlemlerine karşı şikâyet ve İİK m. 16’ya gönderme, TBMM kabul metni ↗