Konkordato başvurusundan hemen sonra gelen bir fesih bildirimi, şirketin ödeme planından önce günlük faaliyetini etkileyebilir. Hammadde tedariki kesilir, işletme için gerekli bir hizmet durur veya önemli bir ticari ilişki sona erdirilmek istenir. Sözleşmede konkordato hâlinde fesih yapılabileceğinin yazması, bu işlemi tek başına hukuka uygun kılmaz. Öte yandan konkordato da borçluya sözleşmeden doğan güncel yükümlülüklerini yerine getirmeme hakkı vermez. Değerlendirme bu iki noktayı birlikte gözetmelidir.

Sırf konkordato başvurusuna bağlanan fesih kaydı uygulanmaz

İcra ve İflas Kanunu’nun 296. maddesinin birinci fıkrası, borçlunun taraf olduğu ve işletmesinin faaliyetinin devamı için önem taşıyan sözleşmelerin sürmesini esas alır. Bu sözleşmelerde konkordato talebini sözleşmeye aykırılık, haklı fesih veya borcun muaccel olması sebebi sayan hükümler, borçlunun konkordato yoluna başvurması durumunda uygulanmaz. Sözleşmede böyle bir hüküm bulunmasa da sırf konkordatoya başvurulduğu gerekçesiyle sözleşme sona erdirilemez.

Koruma, sözleşmenin karşı tarafının konkordato projesinden etkilenip etkilenmediğine bağlanmamıştır. Bu nedenle karşı tarafın kendi alacağının proje dışında kaldığını ileri sürmesi, tek başına başvuruya dayalı feshi haklı hâle getirmez. İncelenecek mesele, sözleşmenin işletme bakımından önemi ve fesih için gösterilen gerçek sebeptir. Alacağın projedeki konumu ile sözleşmenin sürdürülmesi farklı hukuki sorulara cevap verir.

İşletme için önem ölçütü de soyut bir nitelendirmeyle geçiştirilemez. Sözleşme hangi üretim veya hizmet faaliyetine hizmet etmektedir? Kısa sürede başka bir tedarikçi bulunabilir mi? İlişkinin kesilmesi mevcut siparişleri, çalışanları ve tahsilatları nasıl etkiler? Bu sorulara verilecek somut cevaplar, sözleşmenin korunması talebini açıklamaya yarar. Sadece sözleşme başlığının tedarik veya hizmet olması, bütün değerlendirmeyi tamamlamaz.

Örneğin sözleşmede konkordato talebinin öğrenilmesiyle kalan bütün borcun derhâl ödeneceği yazılmış olabilir. Bu kayıt, m. 296’nın kapsamındaki bir sözleşmede yalnız başvuruya dayanılarak işletilemez. Fesih yerine muacceliyet sonucunun seçilmiş olması kanuni korumayı etkisizleştirmez. Bununla birlikte kanunun özel düzenlemeye tabi tuttuğu sözleşmeler ve işlemler ayrıca incelenmeli; her ticari ilişki için tek bir sonuç varsayılmamalıdır.

Maddenin başlığı kesin mühlete ilişkin olsa da İİK m. 288, geçici mühletin kesin mühletin sonuçlarını doğurduğunu düzenler. Ayrıca m. 296, devam eden sözleşmelerin karşılıklı ifası bakımından geçici ve kesin mühleti açıkça birlikte anmaktadır. Bu nedenle korumanın ancak kesin mühlet kararıyla başlayacağı düşüncesi doğru değildir. Sırf başvuruya dayalı sözleşme kaydının uygulanmaması ile takip yasağının başlangıcı ise birbirine karıştırılmamalıdır; her sonuç kendi hükmüne göre değerlendirilir.

Sözleşmenin devamı, bedelsiz veya karşılıksız ifa anlamına gelmez

2021 yılında 7327 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik, geçici ve kesin mühlet boyunca bu kapsamda devam eden sözleşmeler nedeniyle borçlanılan edimlerin karşılıklı olarak yerine getirileceğini açıkça düzenlemiştir. Borçlu şirket sözleşmenin sürmesini isterken kendi güncel yükümlülüklerini de yerine getirmelidir. Karşı tarafın bütün yeni teslimatları karşılıksız biçimde sürdürmek zorunda olduğu yönünde bir sonuç çıkarılamaz.

Eski borç bakiyesi ile mühlet dönemindeki yeni ifalar bu nedenle ayrı izlenmelidir. Tek bir cari hesapta toplanmış olmaları, hukuki durumlarının aynı olduğunu göstermez. Teslim tarihi, hizmetin ait olduğu dönem, sözleşmedeki vade, fatura ve ödeme kayıtları birlikte ele alınmalıdır. Yalnız faturanın düzenlendiği tarihe bakmak da alacağın ne zaman ve hangi hukuki sebeple doğduğunu her durumda açıklamaz.

Örneğin mühlet öncesindeki teslimatlardan kalan borç ile mühlet içinde sözleşme gereğince yapılan yeni teslimatların bedeli aynı değerlendirmeye tabi tutulmamalıdır. Borçlu, eski borçların konkordato içindeki durumunu gerekçe göstererek yeni edimlerin tamamını otomatik olarak tasdik sonrasına bırakamaz. Buna karşılık karşı taraf da eski bakiyeyi yeni teslimat bedeli gibi göstererek kanuni rejimi aşamaz. Hesapların ayrılması iki taraf bakımından da önemlidir.

Sözleşmenin sürmesi, alacağın konkordato projesine tabi olup olmadığı ve icra takibine konu edilip edilemeyeceği aynı mesele değildir. İİK m. 308/c, geçici mühlet kararından sonra komiser izniyle akdedilen borçlar için özel bir rejim öngörür; sürekli borç ilişkilerinde karşı edimin komiser izniyle kabul edilmesini de ayrıca düzenler. Bu nedenle yalnız m. 296’ya bakılarak her yeni alacağın aynı sıraya sahip olduğu veya her durumda takip edilebileceği söylenmemelidir. İzin ve kabul kayıtları ayrıca incelenmelidir.

Başvurudan bağımsız ihlal varsa fesih sebebi somutlaştırılmalıdır

Konkordato talebi ile gerçek bir sözleşme ihlali birbirinden ayrılmalıdır. Mühlet döneminde yerine getirilmesi gereken bir edimin ifa edilmemesi, ayıplı teslim veya sözleşmenin başka bir esaslı yükümlülüğüne aykırılık bulunabilir. Böyle bir durumda sözleşmenin türü, ilgili özel hükümler ve Türk Borçlar Kanunu’nun temerrüde ilişkin düzenlemeleri birlikte değerlendirilir. Konkordato koruması, başvurudan bağımsız bütün fesih sebeplerini ortadan kaldıran sınırsız bir güvence değildir.

Ancak fesih bildirimine ödeme güçlüğü veya güven kaybı yazılması, başvurudan ayrı bir sebebin varlığını göstermeye yetmez. Hangi yükümlülüğün, ne zaman ve nasıl ihlal edildiği ortaya konulmalıdır. İhtar ve gerekiyorsa uygun ek süreye ilişkin şartların sağlanıp sağlanmadığı da önemlidir. TBK m. 117 ve 123–126’daki düzenlemeler ile sözleşmeye özgü hükümler, olayın niteliğine göre uygulanır; her sözleşmede aynı bildirim usulü veya aynı süre aranmaz.

Borçlu açısından fesih bildirimini cevapsız bırakmak yerine sözleşmenin işletmedeki işlevini ve ifa durumunu belgelemek gerekir. Geçici veya kesin mühlet kararı, teslim ve ödeme dökümü, komiserle yapılan yazışmalar ve ileri sürülen ihlale ilişkin belgeler bir araya getirilmelidir. Faaliyetin kesilmesi riski varsa talep edilecek hukuki korumanın konusu da açıklaştırılmalıdır. Komiserin değerlendirmesi ile sözleşmesel uyuşmazlığın esası hakkında verilecek yargı kararı birbirinin yerine geçmez.

Borçlunun aşırı külfetli bir sürekli borç ilişkisini sona erdirmek istemesi ise başka bir mekanizmadır. İİK m. 296’nın ikinci fıkrasında düzenlenen bu yol, komiserin uygun görüşünü ve mahkemenin iznini gerektirir; hizmet sözleşmelerinin feshine ilişkin özel hükümler de saklı tutulmuştur. Karşı tarafın konkordato başvurusunu gerekçe gösteren feshiyle borçlunun bu özel yola başvurması aynı şartlara tabi değildir. Hangi tarafın hangi sebebe dayanarak sözleşmeyi sona erdirmek istediği, incelemenin başlangıcında belirlenmelidir.

Fesih bildirimi geldiğinde incelenecek belgeler

  • Sözleşmenin tam metni, ekleri ve konkordato, muacceliyet, temerrüt ile fesih hükümleri
  • Başvuru, geçici mühlet, kesin mühlet ve fesih bildiriminin tarihleri
  • Sözleşmenin işletmenin devamı için önemini gösteren üretim, sipariş ve hizmet kayıtları
  • Mühlet öncesi ve mühlet içi edimleri ayıran teslim, fatura ve ödeme dökümleri ile komiser izinleri
  • İleri sürülen somut ihlal, ihtarlar, tebliğ kayıtları ve varsa ihlali giderme süresine ilişkin belgeler