İflas eden şirketten alacaklı olan bankanın ipoteği varsa, alacağın tamamı kendiliğinden ödenmiş sayılmaz. Önce teminatın hangi borcu güvence altına aldığı, hangi mal üzerinde kurulduğu ve satış bedelinin alacağı ne kadar karşıladığı belirlenir. Rehinli bölüm ile açıkta kalan bölümün ayrı değerlendirilmesi, sıra cetvelini ve dağıtımı doğrudan etkiler.
Malın sahibi ve rehnin kapsamı önce belirlenir
İİK m. 185, müflise ait rehinli malların masaya girmesi ve iflas idaresi tarafından uygun zamanda paraya çevrilmesi çerçevesini düzenler. İpotek veya taşınır rehni belgesinin yalnız varlığı yetmez; malik, teminat limiti, güvence altına alınan borç ve diğer takyidatlar birlikte okunmalıdır. Üçüncü kişiye ait bir mal üzerindeki rehinle müflisin kendi malı üzerindeki rehin aynı masa varlığı değildir.
Tapu sicilinde kayıtlı alacaklar için İİK m. 231 özel bir hüküm içerir. Buna karşılık yalnız haciz şerhi, ipotekle aynı sonuçları doğurmaz. Her teminatın hukuki niteliği ve iflasın açılmasından önceki durumu belgeyle teyit edilmelidir.
Örneğin şirketin kendi taşınmazı üzerindeki ipotekle ortağın kişisel taşınmazı üzerindeki ipotek aynı iflas masasından karşılanmaz. İlkinde rehinli mal masa varlığı içindedir; ikincisinde teminat üçüncü kişinin malındadır ve alacaklı ile masa arasındaki ilişkinin kapsamı ayrıca incelenir. İpotek senedindeki üst sınır, dereceler ve taşınmazın malikliği okunmadan “alacak tamamen teminatlı” denilemez.
İflas idaresinin tapu sicilinden anlaşılan hakları resen incelemesi kuralı da başvuruyu gereksiz bir formaliteye dönüştürmez. Alacaklının güncel bakiye ve dayanak belgelerini sunması, faiz ve ödeme tartışmasını azaltır. Tapuda görülen haciz şerhi ise rehne özgü önceliği sağlamaz; iflastan önce başlatılmış takiplerin akıbeti farklıdır.
Satış bedeli ve açıkta kalan tutar
Rehinli alacak, kanuni sıra ve öncelik kuralları çerçevesinde teminatın satış bedelinden karşılanır. Rehinli malın muhafazası ve paraya çevrilmesi giderleri bedel hesabında ayrıca dikkate alınır. Bütün iflas giderlerinin koşulsuz biçimde rehin bedelinden düşüleceği veya rehinli alacaklının satış bedelinin tümünü alacağı varsayılmamalıdır.
Satış bedeli güvence altındaki borcu karşılamazsa açıkta kalan tutarın adi alacak olarak hangi sırada yer alacağı değerlendirilir. Hesap yapılırken aynı borcun hem rehinli hem adi kısımda iki kez yazılmaması gerekir. Alacağın faizi, rehnin kapsamı, önceki dereceler ve kısmi ödemeler de farkı değiştirebilir. Dosyada henüz satış yapılmadıysa tahmini değer ile gerçekleşmiş bedel ayrı gösterilmelidir.
Basit bir hesap düşünelim: Güvence altındaki alacak 10 milyon lira, rehinli maldan kanuni öncelikler ve ilgili giderler gözetildikten sonra alacağa düşen tutar 7 milyon lira olsun. Açıkta kalan 3 milyon liranın adi alacaklar arasındaki yeri ayrıca belirlenir. Bu, mutlaka 3 milyon liranın tahsil edileceği anlamına gelmez; masadaki diğer varlıklar ve aynı sıradaki alacakların toplamı dağıtım oranını etkiler. Gerçek dosyada tutarlar, faiz ve satış giderleri değiştikçe hesap da yeniden kurulmalıdır.
Birden çok ipotek varsa aynı satış bedeline yönelen haklar arasında derece ve öncelik incelenir. Rehin limiti ile kredi borcunun toplamı ayrı tutarlardır; önceki derecedeki haklar hesaba katılmadan taşınmazın tahmini rayiç değeri doğrudan alacaklının tahsil edebileceği meblağ sayılmaz. Özellikle teminatın birden fazla borcu güvence altına aldığı hallerde, hangi borcun hangi tutarda kapsandığı açıkça gösterilmelidir.
Alacak kaydı ve satış süreci birlikte izlenir
Rehinli alacaklı bakımından yalnız ipotek belgesini dosyaya koymak yeterli bir izleme yöntemi değildir. İflas idaresinin alacak ve teminat hakkında yaptığı değerlendirme, sıra cetveli, satış kararı, satış bedeli ve pay cetveli birbirini izleyen aşamalardır. İİK m. 233, ipotekle temin edilmiş alacağın sebebi veya ipotek limiti yönünden idarenin değerlendirmesine ilişkin özel düzenleme içerir. Bu nedenle bir ret veya kabul kaydının hangi konuya ilişkin olduğu açıkça okunmalıdır.
Satışın pazarlık yoluyla yapılması gündeme gelirse rehinli mal bakımından rehin hakkı sahibinin muvafakatine ilişkin İİK m. 241 kuralı da önem kazanır. Bir satış yöntemine onay verilmesi, alacak miktarı veya diğer öncelikler hakkında her tartışmanın sona erdiği anlamına gelmez. Alacaklı, teminatın paraya çevrilmesi ile açıkta kalan kısım için masadan yapılabilecek dağıtımı ayrı ayrı takip etmelidir.
Alacak ve teminat kontrolü
- Kredi veya temel borç sözleşmesi ile güncel alacak dökümü
- Rehin ya da ipotek belgesi, malik ve takyidat kayıtları
- Teminat limiti, derece ve aynı mal üzerindeki diğer haklar
- Satış değeri, muhafaza ve paraya çevirme giderleri
- Rehinli tutar ile açıkta kalan tutarın mükerrerlik olmadan karşılaştırılması
Bu konunun çalışma alanındaki yeri: İflas Hukuku ↗
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 185, 206, 231 ve 248 — resmî mevzuat metni ↗Adalet Bakanlığı, İflâs İdare Memurluğu Temel Eğitimi Kaynak Kitabı, rehinli alacaklar bölümü ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
