Borçlu şirketin iflası ilan edildiğinde alacaklı açısından ilk soru, elindeki faturanın veya ilamın tasfiyede nasıl dikkate alınacağıdır. İflas dosyası açılmış olması, alacağı kendiliğinden sıra cetveline taşımaz. Adi tasfiyede kayıt çağrısına cevap vermek, alacağın sebebini ve tutarını belgeleriyle birlikte ortaya koymak gerekir.

Bir aylık çağrı ve başvurunun içeriği

İİK m. 219 uyarınca adi tasfiye ilanında alacaklılar, alacaklarını ve istihkak iddialarını ilandan itibaren bir ay içinde bildirmeye çağrılır. Süre hesabında son ilan esas alınır. Tasfiye usulü ve ilanın içeriği dosyadan kontrol edilmeden yalnız iflas kararının tarihine bakılarak son gün belirlenmemelidir.

Başvuruda müflisin ve iflas dosyasının kimliği, alacağın hukuki sebebi, anapara ve ferileri ile talep edilen sıra açıkça gösterilmelidir. İİK m. 219, dayanak senet ve defter özetleri gibi delillerin asıl veya onaylı suretlerinin verilmesini öngörür. Sözleşme, fatura, cari hesap, teslim belgesi ve ödeme hareketleri birbirini doğruluyor mu? Özellikle kısmi ödeme varsa bakiye hesap ayrıca açıklanmalıdır.

Bir tedarikçinin yalnız faturaları sunması, teslimin ve henüz ödenmeyen bakiyenin anlaşılması için her zaman yeterli olmayabilir. Sipariş, sevk irsaliyesi, teslim tutanağı, cari hesap mutabakatı ve banka dekontu aynı işlem zincirini kurmalıdır. İlama bağlı alacakta da ilamın kapsamı, kesinleşme gerekip gerekmediği, önceki tahsilatlar ve faiz hesabı birbirinden ayrılır. Başvurunun amacı yalnız bir rakam bildirmek değil, o rakamın hangi hukuki ilişkiden ve hangi belgelerden çıktığını iflas idaresinin denetleyebileceği biçimde göstermektir.

Alacak yabancı para cinsindeyse, koşula bağlıysa veya bir teminata dayanıyorsa bu özellikler gizlenmemelidir. Teminatın hangi borcu ve ne ölçüde karşıladığı, başka borçluların veya kefillerin varlığı, iflas tarihine göre hesaplanan feriler ayrıca belirtilir. Aynı sözleşmeden doğan birkaç kalemin tek toplam içinde gösterilmesi, sonradan kısmi ret kararının hangi kaleme ilişkin olduğunu anlamayı güçleştirir.

Süreyi kaçırmak alacağı kendiliğinden sona erdirmez

Bir aylık kayıt süresi hak düşürücü değildir. İİK m. 236, geç bildirilen iflas alacağının iflas kapanıncaya kadar masaya yazdırılmasına izin verir. Fakat geç başvurunun doğurduğu ek giderler alacaklıya yüklenebilir. Başvurudan önce kararlaştırılmış geçici dağıtıma katılma imkânı da kaybedilebilir. Bu yüzden “nasıl olsa sonra bildiririm” yaklaşımı ekonomik sonuç bakımından güvenli değildir.

Geç bildirilen alacak da iflas idaresince incelenir. Alacağın kabulü, reddi veya sırası sıra cetvelinde izlenmelidir. Başvuru yapmış olmak ile alacağın kabul edilmiş olması farklı aşamalardır. Reddedilen bir talepte sıra cetveline karşı başvuru yolu ve süresi ayrıca değerlendirilir.

Örneğin kayıt çağrısından sonra fakat ilk dağıtımdan önce başvuran alacaklı ile bir dağıtım kararı verildikten sonra ortaya çıkan alacaklının konumu aynı olmayabilir. Kanun, başvurudan önce kararlaştırılmış paylaştırmaya geriye dönük katılma hakkı tanımaz. Geç kaydın yaratacağı ilave inceleme ve ilan giderleri de ayrıca gündeme gelebilir. Buna karşılık yalnız bir aylık sürenin geçmesi, alacağın maddi hukuk bakımından ortadan kalktığı anlamına gelmez. “Süre geçti, artık hiçbir hak yok” ve “nasıl olsa aynı payı alırım” önermelerinin ikisi de yanlıştır.

İflas idaresi geç gelen alacağı kabul ederse sıra cetvelinin düzeltilmesi ve bunun ilanı gerekir. Alacaklı ise kendi başvurusundan sonra dosyanın hangi aşamaya geldiğini, pay cetveli hazırlanıp hazırlanmadığını ve iflasın kapanıp kapanmadığını izlemelidir. Özellikle yabancı ülkede bulunan alacaklılar bakımından ilan süresinin uzatılabilmesine ilişkin kanuni düzenleme de somut ilanda ve dosyada kontrol edilmelidir.

Kayıt kabulü ile tahsil birbirinden farklıdır

Sıra cetveline yazılan tutar, masada aynı tutarda para bulunduğunu göstermez. İflas idaresi önce alacağın varlığını, miktarını ve sırasını belirler; tasfiye sonunda elde edilen bedelin hangi alacaklara ne oranda dağıtılacağı ayrı bir aşamada ortaya çıkar. Bu nedenle alacaklı, kayıt kabul kararı olumlu olsa dahi satışları, giderleri, sıra cetvelinin kesinleşmesini ve pay cetvelini takip eder.

Dosyada önceden haciz yoluyla takip bulunması da alacağın masaya kendiliğinden kaydedildiği anlamına gelmez. İflasın açılmasıyla takiplerin akıbeti değişir; alacaklı dayanak belgeleriyle kayıt başvurusu yapmalıdır. Tapu sicilinden anlaşılan hakların iflas idaresince resen incelenmesine ilişkin özel kural, tapudaki her haczin alacak kaydı yerine geçmesi şeklinde okunamaz. Bir ipotek hakkı, bir haciz şerhi ve yalnız kişisel alacak arasında bu noktada önemli fark vardır.

Kayıt öncesi kısa kontrol

  • İflas kararı, adi tasfiye ilanları ve son ilan tarihi
  • Sözleşme, ilam, senet, fatura, defter ve teslim belgelerinin birbiriyle uyumu
  • Anapara, faiz, kısmi ödeme ve teminatların ayrı hesabı
  • Başvurunun alındığını gösteren kayıt ile tebligat adresi ve gider avansı
  • Sıra cetvelinin ilanı ve ret kararının ayrıca izlenmesi

Bu konunun çalışma alanındaki yeri: İflas Hukuku ↗

Kaynaklar

Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, m. 219, 223, 230 ve 236 — resmî mevzuat metni ↗Adalet Bakanlığı, İflâs İdare Memurluğu Temel Eğitimi Kaynak Kitabı, alacak kayıtları bölümü ↗