Aynı ortaklara ait şirketler, aynı ekonomik sıkıntıdan etkilenebilir. Birinin üretimi durduğunda diğerinin satışı aksar; bankaya verilen karşılıklı teminatlar da sorunu büyütür. Bu yakınlık, konkordato hazırlığının birlikte yürütülmesini anlaşılır kılar. Fakat grubun tek bir işletme gibi görünmesi, hukuken tek bir borçlu bulunduğu anlamına gelmez. Dosyanın sağlıklı kurulması için iki şey aynı anda yapılmalıdır: Şirketlerin ekonomik bağları açıklanmalı, her şirketin malvarlığı ve borçları ayrı izlenebilmelidir.

Aynı dosyada inceleme, ayrı tüzel kişilikleri ortadan kaldırmaz

Türk Ticaret Kanunu m. 125 uyarınca ticaret şirketlerinin tüzel kişiliği vardır. Aynı ortaklık yapısı, ortak yönetici veya müşterek marka kullanılması bu kişilikleri kendiliğinden birleştirmez. İİK m. 285 ve 286 da konkordato talebini borçlunun ödeme güçlüğü, malvarlığı, alacaklıları ve sunduğu proje üzerinden düzenler. Bu hükümler birlikte okunduğunda, bir grup tablosunun her borçluya özgü incelemenin yerine geçemeyeceği sonucuna ulaşılır.

Bağlantılı başvuruların usulen birlikte görülmesi ile malvarlıklarının bir araya getirilmesi ayrı meselelerdir. Görev, yetki ve birlikte görülme koşulları somut başvuruda ayrıca değerlendirilir. Aynı esas numarası altında inceleme yapılması, bir şirketin taşınmazını diğer şirketin doğrudan malvarlığına dönüştürmez. Komiserin birden fazla borçlu için görevlendirilmiş olması da bu sonucu değiştirmez.

Bu ayrım yalnız muhasebe düzeni değildir. Bir şirkette faaliyetin devamından doğacak gelir güçlü olabilirken diğerinin projesi ortak katkısına dayanabilir. İlk şirketin kârlılığı, ikinci şirketin finansman açığını tek başına kapatmış sayılmaz. İkinci şirketin bu kaynaktan hangi hukuki ilişkiye dayanarak, ne zaman ve ne tutarda yararlanacağı gösterilmelidir. Aksi hâlde grubun toplamı olumlu görünürken bir borçlunun ödeme planı karşılıksız kalabilir.

Gerçek kişi ortak da konkordato talep ediyorsa onun borçları ve malvarlığı ayrıca ele alınır. Bir şirketin bütün paylarına sahip olmak, şirket adına kayıtlı taşınmazın ortağın kişisel malı olması demek değildir. Ortağın payının değeri ile şirketin varlıklarının değeri aynı kaynak gibi toplanmamalıdır. Payın paraya çevrilme imkânı ve üzerinde hak bulunup bulunmadığı da ayrıca incelenir.

Grup desteği, kaynağın kime ait olduğunu ve nasıl aktarılacağını göstermelidir

Başka bir grup şirketinin desteği projede yer alabilir. Asıl mesele bu desteğin belgelendirilmesi ve yerine getirilebilir olmasıdır. Sermaye katkısı, borç verme, bir alacağın tahsili veya mal satışı birbirinden farklı işlemlerdir. Projede yalnız grup şirketinden kaynak sağlanacağı yazıldığında; borcun doğup doğmayacağı, geri ödeme yükümlülüğü ve kaynağın hangi tarihte kullanılabileceği anlaşılamaz.

Varsayımsal bir örnekte A şirketi, bir taşınmazı satarak elde edeceği net bedelin bir bölümünü B şirketine aktaracak olsun. Aynı satış bedelinin tamamı hem A’nın hem B’nin ödeme tablosuna kaynak yazılırsa kâğıt üzerinde bulunmayan bir ödeme kapasitesi oluşur. Önce satış masrafları ve taşınmaz üzerindeki haklar dikkate alınmalı; A’da kalacak tutar ile B’ye aktarılacak tutar ayrı gösterilmelidir. Aktarımın tarihi de B’nin taksitleriyle uyumlu olmalıdır.

Şirketler arasındaki alacak ve borç kayıtları karşılıklı kontrol gerektirir. A’nın B’den alacağı, B’nin kayıtlarında aynı sebep ve tutarla bulunuyor mu? Vade ve faiz hesabı uyumlu mu? Tahsil edilecek tutar, B’nin kendi ödeme gücüne mi bağlı? Bu sorulara cevap verilmeden grup içi alacağın tamamını kısa sürede nakde dönecek kaynak saymak yanıltıcı olabilir. Karşılıklı kayıtların varlığı, tahsil kabiliyetinin de bulunduğunu göstermez.

Kaynak aktaracak şirketin kendisi de mühlet altındaysa işlem onun yönünden de değerlendirilir. İşlemin niteliğine göre İİK m. 297’deki sınırlamalar ve dosyada verilmiş izin kararları dikkate alınır. Bir projeye destek sağlanması amacı, destek veren borçlunun alacaklılarının durumunu inceleme gereğini ortadan kaldırmaz. Projelerin birbirine bağlı olduğu açıkça gösterilmeli; kaynaklardan biri gerçekleşmezse diğer planın nasıl etkileneceği açıklanmalıdır.

Alacaklı çoğunluğu ve tasdik koşulları her borçlu için izlenir

İİK m. 302’deki kabul çoğunluğu, hakkında oylama yapılan borçlunun projesi bakımından hesaplanır. Bir grup şirketinde oluşan güçlü kabul oranı, diğer şirketteki eksik çoğunluğu tamamlamaz. Birlikte yürütülen süreçte ayrı alacaklı listeleri, ayrı oy kayıtları ve hangi projeye verildiği anlaşılır kabul beyanları bu nedenle önemlidir. İİK m. 305’teki tasdik incelemesi de borçluların durumları ayrıştırılarak yapılmalıdır.

Aynı banka birden fazla şirketten alacaklı olabilir. Bunun sebebi ayrı krediler, müşterek borçluluk veya kefalet olabilir; bunlar aynı hukuki ilişki değildir. Her borçlu bakımından bankanın talebinin dayanağı ve hesaba alınacak tutar belirlenmelidir. Müteselsil sorumluluğun koşulları varsa aynı alacak birden fazla borçluya karşı ileri sürülebilir. Ancak yapılan tahsilatların diğer sorumlulara karşı alacak üzerindeki etkisi izlenmeli; alacaklının aynı alacağı birden fazla kez tahsil etmesi sonucu doğmamalıdır.

Grup içi alacakların bulunması ise bunların kendiliğinden kabul edileceği veya bütünüyle dışlanacağı anlamına gelmez. Alacağın gerçekliği, çekişmeli olup olmadığı, hak sahibinin sıfatı ve İİK m. 302’deki oylama kuralları incelenir. Gerçek bir borç ilişkisi ile yalnız çoğunluğu etkilemek amacıyla ileri sürülen kayıt aynı şekilde değerlendirilemez. İnceleme, şirketlerin birbirine yakınlığından önce somut borç ilişkisine dayanmalıdır.

Hazırlıkta yararlı olan, önce her şirket için kendi içinde anlaşılır bir mali ve hukuki tablo kurmak, ardından şirketler arasındaki bağlantıları ayrıca göstermektir. Böylece mahkeme ve alacaklılar hem grubun birlikte çalışma biçimini hem de her borçlunun teklifinin dayanağını görebilir. Bir şirketin başarısı diğerine destek olabilir; fakat bu destek ancak tutarı, zamanı ve hukuki zemini belirli olduğunda projenin güvenilir bir parçasına dönüşür.

Başvuru dosyasında kontrol edilecekler

  • Her borçlunun ayrı malvarlığı, borç listesi, projesi ve ödeme takvimi
  • Grup içi alacakların karşılıklı kayıtları ve tahsil kabiliyeti
  • Destek taahhütlerinin tutarı, hukuki sebebi, tarihi ve gerekli izinleri
  • Aynı satış gelirinin veya tahsilatın birden fazla projede mükerrer kaynak gösterilip gösterilmediği
  • Her proje için ayrı oy kayıtları, çoğunluk hesabı ve tasdik koşulları