Banka borçlarının vadesi uzatıldığında işletmenin üretime devam etmek için ihtiyaç duyduğu para henüz bulunmamış olabilir. Hammadde alımı, ücretler ve yeni siparişlerin finansmanı beklemez. Bu yüzden yeniden yapılandırma görüşmelerinde eski borcun takvimiyle yeni paranın hangi şartlarda sağlanacağı birlikte konuşulmalıdır. Başvurunun kabul edilmesi tek başına kullanılabilir bir kredi limiti yaratmaz. Bu yazı, Türkiye Bankalar Birliği’nin büyük ölçekli finansal yeniden yapılandırma çerçevesi bakımından ilave finansman kararını ve sözleşme hazırlığında dikkat edilmesi gereken noktaları ele almaktadır.

Vade uzatımı, hesaba yeni para girmesi anlamına gelmez

Mevcut kredi bakiyesinin yeni taksitlere bağlanması ile işletmeye ilave kaynak aktarılması farklı işlemlerdir. İlkinde ödenecek borcun takvimi düzenlenir; ikincisinde yeni bir finansman riski doğar. Yapılandırmanın onaylandığına ilişkin genel bir yazının, ayrıca belirlenmiş tutar ve şartlar bulunmadan yeni kredi taahhüdü sayılması doğru değildir. Kullanılacak belgenin neyi kabul ettiği açıkça okunmalıdır.

İhtiyaç hesabı da yalnız şirketin toplam borcundan çıkarılamaz. Hangi sipariş için ne kadar malzeme alınacağı, ürünün ne zaman teslim edileceği ve bedelin ne zaman tahsil edileceği gösterilmelidir. Aradaki dönemdeki açık, ek finansman ihtiyacını açıklayabilir. Kaynak talebi belirli bir faaliyetle ilişkilendirildiğinde hem geri ödeme kabiliyeti hem de kullanımın izlenmesi daha anlaşılır hâle gelir.

Örneğin varsayımsal bir işletmenin mevcut banka borcu uzun vadeye bağlanmış, fakat üç ay içinde teslim edeceği sipariş için bugün malzeme alması gerekiyor olabilir. Yeni kredi onayının altı ay sonraya kalması bu siparişi finanse etmez. Planın yalnız toplam kaynak ve toplam ödeme sütunlarıyla kurulması, zaman farkını gizleyebilir. Kullandırım tarihi, finansman tutarı kadar önemlidir.

Görüşmeler sürerken verilen olumlu değerlendirme, imzalı taahhüt ve kullandırım koşullarının tamamlanması ayrı aşamalardır. Sözleşmede kaynak görünmesiyle bütün ön koşulların yerine getirilmesi de aynı değildir. Borçlu şirket, hangi onayın alındığını ve hangi işlemin hâlâ beklendiğini yazılı olarak izlemelidir. Henüz kesinleşmemiş finansman, bütçede hiçbir koşula bağlı olmayan nakit gibi gösterilmemelidir.

Bu yazıdaki çoğunluklar büyük ölçekli çerçeve anlaşmaya ilişkindir. İki taraflı bir banka protokolüne, küçük ölçekli uygulamaya veya farklı bir finansman modeline kendiliğinden taşınamaz. İlk inceleme, imzalanan metnin ve borçluya özgü sözleşmenin belirlenmesidir. Aynı isim altında yürütülen görüşmelerin farklı belge ve karar düzenlerine dayanması mümkündür.

Yeni kredi için genel yapılandırma kararından ayrı şartlar aranır

TBB’nin Temmuz 2021 büyük ölçekli çerçeve anlaşmasının VII/11. maddesinde, konsorsiyumdaki bankaların toplam alacağının en az yüzde 90’ını temsil eden birden fazla bankanın olumlu kararı ve yapılandırma sözleşmesinin yürürlüğe girmesi şartıyla, anlaşmayı imzalamış konsorsiyum bankalarının mevcut garame payları oranında ilave kredi kullandırması düzenlenir. Garame, burada alacak paylarına göre oransal katılımı ifade eder.

Bu oran sağlanamazsa ikinci yol gündeme gelir: Konsorsiyum alacak toplamının üçte ikisini ve en az iki alacaklı kuruluşu temsil eden olumlu kararla, kredi vermek isteyen bankalar ilave finansman sağlayabilir. İki yolun katılanları ve hesap tabanı aynı değildir. Başvurunun varlığı, bu kararların yerine geçmez.

Aynı düzenlemede ek kredinin tahsili ile yeni teminatlardan yararlanması için öncelik öngörülür; uygulama şartları borçluya özgü sözleşmede belirlenir. Bu sözleşmesel düzen, bütün üçüncü kişilere karşı sınırsız bir kanuni iflas imtiyazı gibi yorumlanamaz. Teminatın türü, sırası ve diğer hak sahipleri ayrıca incelenir.

Karar dosyasında sadece onay veren kuruluşların sayısını tutmak yeterli olmaz. Hangi tarihteki alacak bakiyesinin esas alındığı, hangi kuruluşun hangi tutarla hesaba katıldığı ve onayın koşullu olup olmadığı görülebilmelidir. Bir tablo üzerinde aynı sonuca ulaşılabilmesi, sonradan çıkacak çoğunluk tartışmalarını azaltır. Gereken şirket içi yetki ve imza belgeleri de bu incelemenin parçasıdır.

Toplantı tutanağında yeni finansman konusunun hiç yer almaması önemli bir eksikliktir. Eski borçların vadesi hakkında verilen kabulün yeni krediye de verilmiş sayılıp sayılmayacağı, belgenin kapsamına bağlıdır. En sağlıklı hazırlık, yeni finansmanın tutarını, katılanları, kararını ve şartlarını ayrı başlıkta göstermektir. Böylece tarafların aynı işlem üzerinde anlaşıp anlaşmadığı görülebilir.

Kullandırım ve geri ödeme aynı sözleşme içinde netleştirilmelidir

İlave kaynak için hazırlanacak hükümler, yalnız azami kredi tutarıyla sınırlı kalmamalıdır. Para hangi tarihlerde, tek seferde mi dilimler hâlinde mi kullanılacaktır? Belirli bir tedarikçiye doğrudan ödeme yapılması mı, borçlunun hesabına aktarım mı öngörülmektedir? Kullanılmayan limit için ayrıca maliyet doğacak mıdır? Bunlar her sözleşmede aynı cevabı olmayan, görüşmede açıklığa kavuşturulması gereken sorulardır.

Ön koşullar uygulanabilir olmalıdır. Örneğin kullandırım bir ipoteğin kurulmasına, belirli bir sermaye katkısına veya mevcut bir kaydın kaldırılmasına bağlanmışsa, bu işlemleri kimin ve hangi tarihte yapacağı belirlenmelidir. Birbiri tamamlanmadan gerçekleşemeyen şartlar ortaya çıkabilir. Sözleşme hazırlığında bu sıralamanın görülmesi, kâğıt üzerinde onaylanan kredinin fiilen kullanılamaması riskini azaltır.

Eski ve yeni borç için ayrı bakiye takibi önerilir. Tahsil edilen bir tutarın hangi borca, hangi faiz ve masraf kalemine mahsup edileceği belirsiz bırakılırsa taraflar farklı kalan borç hesaplarına ulaşabilir. Ödeme talimatı, banka hesabı ve mahsup düzeni sözleşmeyle uyumlu kurulmalıdır. Özellikle farklı bankaların farklı ölçüde katıldığı finansmanda ortak bir izleme tablosu yararlı olur.

Ek teminatın hangi riski güvencelediği açık yazılmalıdır. Yalnız yeni kredi için tesis edilmesi amaçlanan bir teminatın, kullanılan genel ifadeler nedeniyle eski borçları da kapsaması tartışma yaratabilir. Teminat veren üçüncü kişi varsa onun iradesi, yetkisi ve ilgili şekil koşulları ayrıca değerlendirilir. Değerleme raporundaki tutar da teminatın gerektiğinde aynı bedelle paraya çevrilebileceği anlamına gelmez.

Finansman gecikirse veya öngörülenden az sağlanırsa işletmenin hangi adımı atacağı da konuşulmalıdır. Sipariş ölçeğinin küçültülmesi, ortak katkısı veya başka bir kaynağın değerlendirilmesi mümkün olabilir; bunların hukuki ve sözleşmesel şartları ayrı incelenir. Burada amaç her olasılığı metne yığmak değil, ödeme planının dayandığı temel kaynağın gerçekleşmemesi hâlinde izlenecek yolu belirlemektir.

İyi hazırlanmış bir finansman bölümü, şirketin talebini ve bankaların üstlendiği yükümlülüğü karşılaştırmaya elverişlidir. Hangi tutarın gerçekten taahhüt edildiği, hangi tarihte kullanılabileceği ve ne şekilde geri ödeneceği ilk okumada anlaşılmalıdır. Yapılandırmanın işletmeye kazandıracağı zaman, ancak bu süre içinde faaliyetin nasıl finanse edileceği açıklanabildiğinde anlamlı bir ödeme planına dönüşür.

İlave finansman için imza öncesi kontrol

  • İhtiyaç tutarı, kullanım amacı ve tahsilata kadar gereken finansman dönemi
  • Uygulanacak çerçeve metin, çoğunluk hesabı ve açık kredi onayları
  • Kullandırım tarihleri, ön koşullar ve bunları tamamlayacak kişiler
  • Yeni teminatın kapsamı ile eski ve yeni borcun tahsil düzeni
  • Finansmanın gecikmesi veya eksik sağlanması hâlinde izlenecek yol