Bankalarla ödeme takviminde anlaşılması, şirketin bütün borçlarının ertelendiği anlamına gelmez. Vergi dairesi, SGK, hammadde tedarikçisi veya işyeri kiraya vereni aynı takvimle bağlı olmayabilir. Bu ayrım bazen görüşmelerin sonuna bırakılır. Oysa bankaya ödenecek taksitin karşılanabilmesi, çoğu kez bu diğer borçların nasıl yönetileceğine bağlıdır. Finansal yeniden yapılandırmada ilk sorulardan biri, hangi borcun ne kadar uzatılacağı kadar hangi alacaklının anlaşmanın içinde bulunduğudur.
Finansal alacaklı ile şirketin bütün alacaklıları aynı kapsamda değildir
5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun geçici 32. maddesi, belirli finansal kuruluşlarla kredi ilişkisinden doğan borçların yeniden yapılandırılmasına ilişkin bir çerçeve kurar. Bankalar yanında finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketleri ile maddede tanımlanan diğer finansal kuruluşlar da bu kapsamda yer alabilir. Dolayısıyla FYY yalnız banka kredilerinden ibaret değildir. Bununla birlikte şirketin bilançosunda borç olarak görünen her kalem, bu nedenle kendiliğinden FYY kapsamına girmez.
Uygulamanın zaman bakımından dayanağı da kontrol edilmelidir. Geçici 35. maddeye dayanılarak çıkarılan 24 Aralık 2025 tarihli ve 10765 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile geçici 32. maddenin uygulanma süresi 28 Aralık 2025’ten itibaren iki yıl uzatılmıştır. Bu uzatma, mekanizmanın uygulanma süresiyle ilgilidir; tek başına herhangi bir şirketin borcuna iki yıllık ek vade vermez. Somut şirketin ödeme takvimi, kabul ve sözleşme sürecinde belirlenir.
Bir finansal kuruluşun kanundaki tanıma girmesi ile belirli yapılandırmaya hangi koşullarla katıldığı ayrı sorulardır. Türkiye Bankalar Birliği’nin yayımladığı ilgili çerçeve anlaşma, imzacı kuruluş listesi ve borçluya özgü sözleşme birlikte okunmalıdır. Büyük ölçekli uygulama ile küçük ölçekli uygulamanın hükümleri birbirine taşınmamalı; bir bankayla yapılan ikili ödeme protokolü de doğrudan çok taraflı FYY sözleşmesi sayılmamalıdır.
Bu nedenle borç dökümünde yalnız alacaklının adı ve bakiye bulunması yeterli olmaz. Borcun kredi, finansal kiralama, ticari satış, kira, vergi veya ücret ilişkisinden doğduğu; hangi tarihte muaccel olduğu ve hangi teminatla güvence altına alındığı da gösterilmelidir. Aynı şirketler topluluğunda her borcun hangi tüzel kişiye ait olduğu ayrıca ayrıştırılmalıdır. Bir grup şirketinin yapılandırılması, diğer şirketin bütün yükümlülüklerini kendiliğinden kapsamaz.
Tedarikçinin katılması mümkün olabilir; kamu borcu ayrıca ele alınır
TBB’nin Temmuz 2021 tarihli büyük ölçekli çerçeve anlaşması, finansal kuruluşlar dışında kalan alacaklıların katılımına da bir yol açar. VI/1. madde uyarınca diğer alacaklının konsorsiyuma kabulü, ilgili karar nisabının sağlanmasını ve alacaklının söz konusu borçluyla sınırlı olarak çerçeve anlaşma yükümlülüklerini imzalayarak kabul etmesini gerektirir. Kabul kararı için üye alacaklı kuruluşların alacak toplamının üçte ikisini ve en az ikisini temsil eden kuruluşların aynı yöndeki kararı aranır.
Bu imkân, tedarikçinin şirketten alacaklı olduğu için otomatik olarak yeni vadeye bağlandığı anlamına gelmez. Katılımın gerçekleşip gerçekleşmediği, kapsanan alacak ve imza belgeleri incelenmelidir. Finansal alacaklıların kendi aralarında sağladıkları çoğunluk, anlaşma dışında kalan bütün ticari alacaklıların iradesi yerine geçmez. Buradaki açıklama özellikle büyük ölçekli metne ilişkindir; başka bir yapılandırma modelinde aynı katılım usulü varsayılamaz.
Tedarikçi sürece katılmıyorsa onunla ayrı bir ödeme anlaşması görüşülebilir. Ancak bu anlaşmanın tarihi, ödeme kaynağı ve teminatları FYY sözleşmesindeki yükümlülüklerle uyumlu olmalıdır. Özellikle yeni teminat verilmesi, varlık devri veya belirli alacaklılara yapılacak ödemeler bakımından üstlenilmiş taahhütler kontrol edilmelidir. Borçlu şirketin tek taraflı hazırladığı ödeme tablosu, tedarikçinin kabulü yerine kullanılamaz.
Vergi ve SGK borçlarında ise bankaların kabul ettiği vadenin ilgili kamu idaresini bağladığı söylenemez. Bu borçların ertelenmesi veya taksitlendirilmesi için kendi mevzuatındaki şartlar, yetkili idarenin işlemi ve varsa yürürlükteki özel düzenleme değerlendirilir. FYY dosyasına kamu borcunun yazılması, idare tarafından tecil kararı verilmiş olduğu anlamına gelmez. Çerçeve anlaşmadaki diğer alacaklıların katılımı hükmü de kamu idaresine kanunun vermediği bir yetki yaratmaz.
İşçi alacakları için de aynı başlangıç ayrımı yapılmalıdır: Şirketin bankalarla anlaşmış olması, ücret ve diğer işçilik alacaklarının vadesini kendiliğinden değiştirmez. Bu alacakların kendi hukuki rejimi ve emredici hükümleri korunur. Bir yapılandırma planında personel giderinin yer almasıyla çalışanın hakkından vazgeçmesi birbirinden tamamen farklıdır.
Kapsam dışında kalan borç, planın dışında bırakılamaz
Yapılandırma sözleşmesinin bağlayıcılığı ile işletmenin toplam ödeme ihtiyacı aynı büyüklük değildir. Finansal borçların taksitleri ertelenmiş olsa bile üretim için gerekli malzemenin, ücretin, kiranın ve kamu yükümlülüklerinin ödenmesi gerekebilir. Bu yüzden bütçede FYY kapsamındaki ödemeler ile kapsam dışındaki ödemeler ayrı satırlarda, fakat aynı dönemler içinde gösterilmelidir. Birinin görünmez bırakılması, diğerinin ödenebilirliğini olduğundan iyi gösterir.
Varsayımsal bir örnekte, banka taksitleri altı ay sonra başlayacak bir işletmenin kritik tedarikçisine ertesi ay ödeme yapması gerekebilir. Tedarikçiyle ayrıca anlaşma sağlanmamışsa bankanın tanıdığı süre o faturanın vadesini değiştirmez. Teslimatın durması üretimi ve tahsilatı etkileyebilir; altı ay sonraki banka taksiti için öngörülen kaynak da böylece azalır. Sorun yalnız hukuki kapsamla ilgili görünse de ödeme planının gerçekçiliğini doğrudan belirler.
Takipler bakımından da alacaklı bazında inceleme gerekir. FYY’ye başvuru veya sözleşme, bütün alacaklılara karşı mahkemece verilmiş genel bir konkordato mühleti oluşturmaz. Kapsam dışındaki takip ve hacizlerin durumu kendi dayanaklarına göre değerlendirilir. Bir alacaklının beklemeyi kabul etmesi, başka bir alacaklının takibini de durdurmuş sayılmaz. Şirketin faaliyetini etkileyen mevcut dosyalar, görüşmeler boyunca güncel tutulmalıdır.
Uygulanabilir bir hazırlık, her alacaklı için üç soruyu cevaplar: Bu borç hangi belgeyle kapsama alınmıştır; alınmadıysa hangi kurala veya ayrı anlaşmaya göre ödenecektir; ödeme gerçekleşmezse işletmenin hangi faaliyeti etkilenecektir? Henüz kabul edilmemiş bir erteleme, kesinleşmiş kaynak gibi bütçeye yerleştirilmemelidir. Bankalarla uzlaşmanın işletmeyi rahatlatması, diğer yükümlülüklerin de aynı açıklıkla ele alınmasına bağlıdır.
Başvuru öncesinde kontrol edilecekler
- Alacaklı, borçlu tüzel kişi, borç türü, vade ve teminat bilgilerini içeren güncel borç dökümü
- Uygulanacak çerçeve anlaşma, imzacı kuruluş listesi ve diğer alacaklıların katılım belgeleri
- Vergi ve SGK borçları için mevcut başvuru, karar ve ödeme planları
- Tedarikçi ve kira protokolleri ile FYY taahhütleri arasındaki ödeme ve teminat uyumu
- Kapsam dışındaki icra dosyaları ve bütün borç gruplarını birlikte gösteren dönemsel ödeme bütçesi
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu, geçici m. 32 ve 35; 10765 sayılı Karara ilişkin güncel metin notu – Adalet Bakanlığı ↗TBB, Büyük Ölçekli FYY Çerçeve Anlaşması, Temmuz 2021; I–III, VI/1, IX–X ve Ek 1 ↗TBB, Finansal Yeniden Yapılandırma: güncel çerçeve metinler ve imzacı kuruluş listeleri ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
