Finansal Yeniden Yapılandırmada Ödeme Planı: Varlık Değeri mi, Nakit Akışı mı?

Kanunun aradığı, yeniden ödeme kabiliyeti kazanılmasıdır

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun geçici 32. maddesi, FYY kapsamına alınacak borçlunun mali durumunun tespitini ve yapılandırma sonucunda geri ödeme kabiliyeti kazanacağına kanaat getirilmesini şart koşar. Bu kabiliyeti kazanamayacağı değerlendirilen borçlu kapsama alınamaz. Dolayısıyla sadece daha uzun vade istemek veya mevcut borcun tutarını doğrulamak yeterli değildir. Yeni ödeme düzeninin neden çalışacağı açıklanmalıdır.

Kanun, bu değerlendirmenin bağımsız denetim kuruluşlarına, çerçeve anlaşmalar kapsamında belirlenecek yeterli bilgi ve uzmanlığa sahip kuruluşlara ya da borçlunun kabulü halinde alacaklı kuruluşlara yaptırılabilmesine imkan tanır. Her dosyada aynı raporun ve aynı inceleme yönteminin kullanılacağını varsaymamak gerekir. Başvuru hazırlığında raporu kimin düzenleyeceği, hangi verilerin inceleneceği ve bankaların talep ettiği format baştan netleştirilmelidir.

Ödeme kabiliyeti yalnız bilanço üzerinden okunamaz. Satış gerçekleşmiş olsa bile bedel henüz tahsil edilmemiş olabilir; alacak kaydı bulunsa da tahsil üzerinde uyuşmazlık yaşanabilir. Stokun tamamı aynı hızla satılmayabilir. Bu nedenle gelir tablosundaki kazanç, bilançodaki varlık ve banka hesabına girecek nakit ayrı kalemler olarak izlenmelidir. Aralarındaki geçiş belgelerle açıklanmadığında aynı kaynak iki kez sayılabilir.

İlk çalışma, bankalara ve diğer alacaklılara olan yükümlülüklerin aynı tarih itibarıyla çıkarılmasıdır. Anapara, faiz, masraf, gayrinakdi risk ve teminat bilgileri birbirine karıştırılmamalıdır. Ayrıca banka taksitleri dışında ücret, vergi, kira ve tedarik giderleri de devam eder. FYY sözleşmesine girmeyen bir borcu nakit akışından çıkarmak, işletmenin gerçekte kullanamayacağı bir parayı kredi ödemesine ayırmak anlamına gelebilir.

Satış bedelinden işletmeye kalacak tutarı bulun

Bir taşınmazın ekspertiz değerini doğrudan ödeme kaynağına yazmak kolaydır. Daha zor olan, satışın gerçekleşme ihtimalini ve süresini göstermektir. Değerleme raporunun tarihi, piyasa koşulları, satışa ilişkin görüşmeler ve alıcının ödeme imkanı birlikte incelenmelidir. İmzalanmamış bir teklif ile bedeli güvenceye alınmış bir satış aynı kesinlikte kaynak değildir. Plan bu farkı gizlememelidir.

Satışa konu mal üzerinde ipotek, rehin, haciz veya başka bir kısıtlama varsa, brüt bedelin tamamı serbest nakit sayılmaz. Hangi alacaklıya ne kadar ödeme yapılacağı, kayıtların nasıl kaldırılacağı ve işlem giderleri belirlenmelidir. Örneğin varsayımsal 40 milyon liralık satışın 25 milyon lirası teminatlı borca, 2 milyon lirası giderlere ayrılacaksa, diğer ödemelere kalabilecek tutar 13 milyon liradır. Ancak bu tutarın kullanılabilirliği de satış ve teminat çözümünün koşullarına bağlıdır.

İşletmenin üretimde kullandığı bir varlığın satışı ayrıca düşünülmelidir. Satış bugün nakit yaratırken yarınki üretimi azaltabilir veya yeni kira ve yatırım ihtiyacı doğurabilir. Böyle bir durumda satış gelirini ekleyip faaliyet tahminlerini aynen bırakmak yanıltıcı olur. Kaynak planı, varlık satışının işletmeye etkisini de içermelidir. Amaç yüksek bir toplam yazmak değil, geri ödemenin sürdürülebileceğini gösterebilmektir.

Ortak katkısı için de aynı açıklık gerekir. Ortağın kişisel malvarlığı, şirketin mevcut parası değildir. Katkının sermaye ödemesi mi, şirkete verilecek borç mu, yoksa bir varlığın devri mi olduğu belirlenmelidir. Ayni sermaye şirketin varlığını güçlendirebilir; fakat tek başına taksit ödeyecek nakit sağlamaz. Nakit yaratılması ayrıca satışa veya finansmana bağlıysa bu ikinci aşamanın süresi, koşulları ve hukuki işlemleri de gösterilmelidir.

Kaynakları sözleşmedeki vadelerle eşleştirin

Kaynak tablosunun yıllık toplamda borcu karşılaması, her taksidin zamanında ödenebileceğini göstermez. Tahsilatın son çeyrekte yoğunlaştığı bir işletmeye yılın ilk aylarında yüksek taksitler yüklenmesi, toplamlar denk olsa bile ödeme açığı yaratabilir. Bu nedenle en azından kritik dönemler aylık olarak çalışılmalı; tahsil günleri, zorunlu giderler ve borç servisi aynı çizelgede görülmelidir. Mevsimsellik varsa ödeme önerisi bunu yansıtmalıdır.

Yeni kredi de kullanılabilir bir araçtır; fakat başvuru yapılması kredinin tahsis edildiği anlamına gelmez. Tahsis şartları, kullandırım tarihi, teminatı ve maliyeti netleşmemiş finansman kesin kaynak gibi yazılmamalıdır. Kredi geldiğinde ortaya çıkacak geri ödeme yükü de hesaba katılmalıdır. Geçici 32. madde çeşitli yapılandırma araçlarına imkan verir; bunların her şirket için aynı koşullarla uygulanmasını zorunlu kılmaz.

TBB’nin büyük ölçekli çerçeve anlaşmasında yapılandırma sözleşmesinin borç tespitini, ödeme tutarları ve vadelerini, fiyatlandırmayı, teminatları, izlemeyi ve sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını içermesi öngörülür. Finansal model ile imzalanacak metin bu noktalarda birbirini karşılamalıdır. Modelde düşük faiz varsayılırken sözleşmede farklı bir fiyatlama bulunması veya satış bedelinin kullanımının sınırlandırılması, ödeme hesabını değiştirebilir. Son kontrol, sadece taksit sayısını okumakla bitmez.

Planın daha zayıf koşullarda nasıl işleyeceği de görülmelidir. Büyük bir tahsilat gecikirse, satış beklenen fiyatın altında kalırsa veya işletme giderleri artarsa hangi ayda açık oluşacaktır? Bu çalışma tek başına kanunun dayattığı standart bir senaryo testi değildir; teklifin dayanıklılığını değerlendirmek için yararlıdır. Açık ortaya çıkıyorsa çözümün kaynağı ve şartları baştan konuşulmalıdır. Sonradan revizyon istenebilmesi, bankaların her yeni talebi kabul edeceği güvencesi değildir.

Bankalara sunulacak dosyada bulunması gerekenler

• Aynı tarih esas alınarak hazırlanmış borç, gayrinakdi risk ve teminat dökümü
• Faaliyet tahsilatlarını ve zorunlu giderleri gösteren, vadelerle uyumlu nakit akışı
• Satılacak varlıkların güncel değerleri, takyidatları ve satıştan kalacak net tutar
• Ortak katkısı ve yeni finansmanın türü, gerçekleşme koşulları ve belgeleri
• Ödeme modeliyle uyumlu sözleşme taslağı; gecikme ihtimalleri ve alınabilecek önlemler