Yeniden yapılandırma görüşmelerinde şirketin hazırladığı tabloyla bankanın borç dökümü birbirini tutmayabilir. Aradaki fark bazen yalnız hesap tarihinden, bazen kayda alınmamış bir yükümlülükten kaynaklanır. Hangi açıklamanın doğru olduğu görülmeden ödeme gücü hakkında güvenilir bir değerlendirme yapılamaz. Finansal yeniden yapılandırmada mali bilgi hazırlığı bu yüzden ayrı bir çalışma gerektirir. İncelemenin amacı, şirketin istediği sonucu tekrar eden bir rapor üretmek değil, mali durumun ve önerilen çözümün dayanaklarını ortaya koymaktır.
İncelemeyi kimin yapacağı ve hangi soruya cevap vereceği belirlenmelidir
5411 sayılı Bankacılık Kanunu geçici m. 32, kapsama alınacak borçlunun mali durumunun ve yeniden yapılandırma sonucunda makul sürede borçlarını ödeme kabiliyeti kazanacağının tespitini arar. Geri ödeme kabiliyeti kazanamayacağına kanaat getirilen borçlu bu kapsama alınamaz. Dolayısıyla inceleme yalnız mevcut borcu saymakla tamamlanmaz; önerilen düzenlemenin işletmenin durumunu nasıl değiştireceği de değerlendirilmektedir.
Kanun, mali durumun ve yapılandırmanın uygulanabilirliğinin değerlendirilmesini bağımsız denetim kuruluşlarına, çerçeve anlaşmalar kapsamında belirlenecek yeterli bilgi ve uzmanlığa sahip kuruluşlara veya borçlunun kabulü hâlinde alacaklı kuruluşlara yaptırabilme imkânı tanır. Her FYY dosyasında mutlaka aynı tür bağımsız denetim raporunun zorunlu olduğunu söylemek doğru değildir. İncelemeyi yapacak kişi veya kuruluş, uygulanacak çerçeve ve görevlendirme koşullarıyla birlikte belirlenir.
Türkiye Bankalar Birliğinin büyük ölçekli uygulama metninde de mali durum tespiti ve uygulanabilirlik incelemesi yer alır. Bu yazı, kanundaki genel çerçeve ile büyük ölçekli uygulamanın bu yönünü ele almaktadır. Küçük ölçekli modelin veya yalnız bir bankayla imzalanacak ikili protokolün bütün usullerinin aynı olduğu varsayılmamalıdır. Önce görüşmenin hangi belge ve düzenlemeye dayandığı açıkça belirlenmelidir.
Görevlendirme yapılırken raporun amacı, incelenecek dönem ve ulaşılacak belgeler baştan konuşulmalıdır. Geçmiş mali tabloların denetimi, varlık değerlemesi ve yapılandırmanın uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi farklı sorulara cevap verir. Bir raporun adında bağımsız inceleme yazması, bu çalışmaların tamamının yapıldığını göstermez. Hangi değerlendirmelerin kapsam dışında kaldığı da sonuç kadar önemlidir; karar verenlerin rapora taşıyamayacağı bir anlam yüklemesi önlenmelidir.
Rakamların kaynağı ve aralarındaki farklar görünür olmalıdır
Hazırlıkta önce ortak bir hesap tarihi belirlenmesi yararlı olur. Şirket kayıtları, banka dökümleri ve teminat bilgileri farklı günlere aitse aradaki farkın sebebi açıklanmalıdır. Anapara, işlemiş faiz, masraf ve gayrinakdi risk ayrı gösterilebilir. Bu bir şekil meselesi değildir: Aynı tutarın farklı başlıklar altında tekrar edilmesi veya bir riskin hiç gösterilmemesi, incelemenin sonucunu değiştirebilir.
Bir banka bakiyesine itiraz edilmesi, o tutarın bütün tablolardan sessizce çıkarılmasını haklı kılmaz. Bankanın bildirdiği rakam, şirketin kabul ettiği rakam ve aradaki uyuşmazlığın dayanağı birlikte gösterilebilir. Böylece incelemeyi yapan kuruluş farkı görür; açıklamayı sözleşme, ödeme belgesi ve hesap hareketleri üzerinden değerlendirebilir. Tartışmalı tutarın dosyada görünmesi, şirketin o tutarı kayıtsız şartsız kabul ettiği biçiminde sunulmamalıdır.
Varlık dökümlerinde de hukuki durum önem taşır. Bir makinenin kullanılıyor olması şirkete ait olduğunu, taşınmazın yüksek değer taşıması da bedelinin bütünüyle kullanılabileceğini göstermez. Mülkiyet, finansal kiralama ilişkisi, rehin, haciz ve diğer haklar ilgili belgelerle açıklanmalıdır. Değerleme raporunun tarihi ve amacı da belirtilmelidir. Eski bir ekspertizin farklı ekonomik koşullarda hazırlanmış olması, bugün aynı sonucun geçerli olduğunu kanıtlamaz.
Şirketler arası ilişkiler ayrıca açıklama gerektirebilir. Grup şirketinden alacak görünen tutarın karşı kaydı, vadesi ve tahsil dayanağı incelenmelidir. Verilen kefalet veya garanti gibi bilanço dışında etkisi bulunabilecek yükümlülükler de gözden kaçırılmamalıdır. Burada amaç grubu tek borçlu gibi göstermek değildir. Başvuran şirketin durumunu etkileyen ilişkilerin, hangi tüzel kişiye ait oldukları korunarak ortaya konulmasıdır.
Belgelerin aynı inceleme dosyasında düzenli tutulması bu çalışmayı kolaylaştırır. Her rakamın karşılığında mutlaka uzun bir açıklama gerekmez; fakat önemli tutarın hangi kaynaktan geldiği bulunabilmelidir. Bir kayıt düzeltilmişse önceki ve yeni tutar arasındaki fark not edilmeli, eski tablo sessizce değiştirilmemelidir. Bu yöntem sonraki soruların aynı belirsizlik etrafında tekrar etmesini azaltabilir.
Raporun sınırları ve sonradan değişen bilgiler açıklanmalıdır
Fizibilite değerlendirmesi, kendisine sunulan veri ve varsayımlardan bağımsız okunamaz. Önemli bir tahsilatın gerçekleşeceği kabul edilmişse bu kabulün dayanağı gösterilmelidir. Belgeye erişilememesi veya bilginin doğrulanamaması da raporda görünmelidir. İncelemenin eksik kalan bölümünü belirtmek, olumsuz sonuca baştan karar vermek değildir; raporu kullananların hangi konuda ek değerlendirme yapması gerektiğini açıklar.
Varsayımsal bir örnekte şirket önemli bir müşterisiyle uzun süreli sözleşmesini rapor hazırlığında sunmuş, görüşmeler devam ederken müşteri sözleşmeyi sona erdirmiş olabilir. Bu gelişme daha önce verilen bilginin ilk gün yanlış olduğu anlamına gelmeyebilir. Ancak güncel durumun değerlendirmeye yansıtılması gerekir. İnceleme tamamlanmış diye temel varsayımı değiştiren olgunun açıklanmaması, eski raporun geçerliliği hakkında yanıltıcı bir görünüm yaratabilir.
Bu nedenle görüşmeler sırasında önemli değişikliklerin kime ve nasıl bildirileceği belirlenmelidir. Başvuru ve taahhüt belgeleriyle borçluya özgü sözleşmedeki bilgi verme hükümleri dikkatle okunmalıdır. Belge eksikliği, hatalı beyan veya güncelleme yapılmamasının sonucu her ilişkide aynı değildir; sözleşme ve somut olay incelenir. Her farkı otomatik fesih sebebi saymak da hiçbir sonuç doğurmayacağını varsaymak da doğru olmaz.
Olumlu değerlendirme, borçlunun istediği bütün ticari koşulların kabul edildiği anlamına gelmez. Rapor, müzakere ve karar sürecine veri sağlar; tarafların imzalayacağı sözleşmenin yerine geçmez. Şirket yönetimi açısından iyi hazırlık, güçlükleri saklamak yerine açıklayabilmektir. Doğru kayıt, izlenebilir düzeltme ve açık varsayım, alacaklı kuruluşların neyi değerlendirdiğini anlaşılır hâle getirir.
İnceleme öncesi dosya kontrolü
- Uygulanacak çerçeve, incelemeyi yapacak kuruluş ve görevin kapsamı
- Aynı tarih esasına göre mali tablolar, banka bakiyeleri ve fark açıklamaları
- Varlıkların mülkiyet, değerleme ve teminat belgeleri
- Grup içi alacaklar, kefaletler, garantiler ve önemli uyuşmazlıklar
- Doğrulanamayan bilgiler, rapor sınırlamaları ve sonradan ortaya çıkan değişiklikler
Kaynaklar
Metin, yayın tarihi itibarıyla aşağıdaki kanun ve resmî metinlere dayanmaktadır. Somut uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve dosya belgeleri ayrıca incelenmelidir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu, geçici m. 32 — güncel resmî mevzuat metni ↗7186 sayılı Kanun, m. 17 — mali durum ve uygulanabilirlik incelemesinin kanuni çerçevesi, TBMM kabul metni ↗TBB, FYY Çerçeve Anlaşması Büyük Ölçekli Uygulama, Temmuz 2021 — resmî belge sayfası ↗TBB, Finansal Yeniden Yapılandırma — yürürlükteki çerçeve metinler ve fizibilite dokümanlarına erişim ↗Bu yayın bilimsel ve mesleki bilgilendirme amacı taşır. Somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş veya sonuç garantisi oluşturmaz.
