Finansal Yeniden Yapılandırma Sözleşmesinde Temerrüt: Bir Taksit Gecikirse Ne Olur?

Geciken taksit ile bütün borcun muaccel olması aynı şey değildir

Türk Borçlar Kanunu’nun 117. maddesi, muaccel borçta temerrüdün genel çerçevesini kurar. Kural olarak alacaklının ihtarı gerekir; ifa gününün birlikte belirlenmesi gibi kanunda gösterilen durumlarda ise günün geçmesi yeterli olabilir. Bu nedenle her gecikmede mutlaka yeni bir ihtar bekleneceği söylenemez. Buna karşılık bir taksitte temerrüt oluşması, henüz vadesi gelmemiş bütün taksitlerin her durumda kendiliğinden istenebileceği anlamına da gelmez.

Kalan borcun tamamının talep edilebilir hâle gelmesi için sözleşmedeki muacceliyet koşulu ve uygulanacak kanun hükümleri incelenir. Hangi ihlalin bu sonucu doğurduğu, bildirim gerekip gerekmediği, borçluya düzeltme süresi tanınıp tanınmadığı ve kararı kimin alacağı önem taşır. Sözleşmede bu aşamalar ayrı kurulmuşsa, ilk gecikme ile bütün borcun muaccel olduğu tarih aynı olmayabilir. Dosyadaki hesap buna göre yapılmalıdır.

TBB’nin Temmuz 2021 tarihli büyük ölçekli çerçeve anlaşmasının X/2. maddesi, sözleşmeye aykırılık hâllerinin ve yaptırımlarının her finansal yeniden yapılandırma sözleşmesinde belirlenmesini öngörür. Aynı bölümde ödeme yükümlülükleri, fiyatlandırma, izleme ve diğer taahhütler de sayılır. Çerçeve metin, bütün şirketler için tek bir gecikme senaryosu oluşturmaz. Somut sözleşmenin hangi koşullarla imzalandığı görülmeden standart bir süre veya yaptırım varsayılmamalıdır.

Bu ayrım özellikle kısmi ödemelerde önemlidir. Borçlu taksidin bir bölümünü yatırmışsa, kalan tutarın hesabı ile sözleşmenin öngördüğü sonuç ayrı ayrı değerlendirilir. Bir bankanın ödemeyi kabul etmesi, diğer katılımcıların haklarından da vazgeçildiğini tek başına göstermez. Ödemenin anapara, faiz ve giderlere nasıl dağıtıldığı, eksikliğin hangi tarihte giderildiği ve bankaların verdiği yazılı cevaplar aynı dosyada tutulmalıdır.

Ödeme dışındaki taahhütler de günlük olarak yönetilmelidir

Yapılandırma sözleşmesinde aylık mali tablo sunulması, belirli finansal oranların korunması veya önemli işlemlerden önce izin alınması kararlaştırılabilir. Bunlar her sözleşmede aynı biçimde bulunan kanuni zorunluluklar değildir; mevcut metinden okunacak yükümlülüklerdir. Şirket yalnız taksit takvimi hazırlayıp bu koşulları izlemezse, ödemeleri sürerken sözleşmeye aykırılık iddiasıyla karşılaşabilir. Hangi belgenin ne zaman ve kime gönderileceği bu yüzden baştan belirlenmelidir.

Finansal oran taahhüdü varsa hesabın tarifi açık olmalıdır. Hangi mali tablolar kullanılacak, hesap hangi dönem itibarıyla yapılacak, şirketin tek başına mı grup düzeyinde mi verisi dikkate alınacaktır? Aynı sayısal eşik, farklı muhasebe kabulleriyle farklı sonuç verebilir. Hesabın tartışmalı olması ile raporun hiç verilmemesi de aynı ihlal değildir. Sözleşmenin bu ayrımı yapması, tarafların hangi eksikliğin giderilmesini istediğini somutlaştırır.

Başka bir borç ilişkisindeki aksamanın bu sözleşmeye etkisini düzenleyen hükümler ayrıca okunmalıdır. Uygulamada çapraz temerrüt olarak anılan kayıtlar, farklı kredi veya şirketlerdeki sorunları birbirine bağlayabilir. Hükmün yalnız borçlunun borçlarını mı, grup şirketlerini ve teminat verenleri de mi kapsadığı; tutar eşiği veya istisna içerip içermediği belirlenmelidir. Bu sonucun FYY’nin kanundan doğan değişmez bir özelliği olduğu söylenemez; belirleyici olan geçerli sözleşme düzenidir.

TBB büyük ölçekli metninin XI. bölümü, izleme ve denetleme kriterlerinin yapılandırma sözleşmesinde belirlenmesini esas alır. Bu çerçevede şirketin gerçek durumunu gösterecek muhasebe ve denetim düzeni önem kazanır. Raporlama yalnız bankaya evrak gönderme işi değildir. Tahmin ile gerçekleşen sonuç arasındaki farkın erken görülmesi, ödeme güçlüğü büyümeden önce gerekli değişikliğin görüşülmesini sağlar. Ancak görüşmeye başlanması, mevcut yükümlülüklerin kendiliğinden ertelendiği anlamına gelmez.

İhlal ortaya çıktığında önce sözleşmedeki sırayı izleyin

Gecikme yaşandığında ilk iş, ihlalin türünü ve tarihini belirlemektir. Ödenmeyen tutar mı vardır, eksik rapor mu gönderilmiştir, yoksa izin koşulu mu yerine getirilmemiştir? Ardından sözleşmedeki bildirim, giderme süresi ve karar mekanizması okunmalıdır. Her dosyada borçluya tanınmış otomatik bir ek süre bulunduğu varsayılamaz. Süre varsa başlangıcını ve giderme için ne yapılacağını gösteren kayıtlar saklanmalıdır.

TBB büyük ölçekli çerçeve anlaşmasının X/3. maddesindeki takip sınırlaması, borçlunun yapılandırma sözleşmesinden doğan edimlerini yerine getirdiği döneme bağlanmıştır; hak kaybını önleyen işlemler bakımından istisna da vardır. Buradaki düzenleme, ilgili kuruluşlar ve FYY konusu alacaklar çerçevesinde değerlendirilir. Sözleşmeye aykırılık iddiasında hem bu hüküm hem de somut yaptırım mekanizması incelenmelidir. Bir ihlal bildiriminin gönderilmesi, talep edilen her tutarı ve işlemi kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez.

Bankayla yapılan telefon görüşmesi veya şubenin olumlu yaklaşımı, sözleşmenin değiştirildiğini tek başına göstermeyebilir. Vade uzatımı, geçici feragat veya ihlalin giderilmiş sayılması için kimlerin karar vermesi gerektiği kontrol edilmelidir. Birden fazla alacaklı bulunan yapıda lider bankanın iletişimi yönetmesi ile bütün alacaklılar adına her değişikliği yapmaya yetkili olması farklıdır. Gerekli karar ve imzalar tamamlanmadan eski takvim bırakılmamalıdır.

Örneğin bir raporun geç gönderildiği, fakat bütün taksitlerin ödendiği varsayılsın. Bu olayın sonucu; raporlama hükmüne, gecikmenin kapsamına, varsa giderme süresine ve uygulanacak genel hükümlere bağlıdır. Sadece ödeme yapıldığı için hiçbir ihlal bulunmadığını söylemek de her rapor gecikmesinde bütün borcun istenebileceğini kabul etmek de doğru olmaz. Sağlıklı değerlendirme, ihlali ve ona bağlanan sonucu ayrı ayrı belgelemeyi gerektirir.

Sözleşme ve uygulama takvimi için beş kontrol

• Taksit vadeleri, ödeme hesapları ve ödemelerin mahsup sırası
• Ödeme dışındaki taahhütler ve raporlamadan sorumlu kişiler
• Temerrüt, muacceliyet, bildirim ve varsa ihlali giderme süreleri
• Diğer krediler veya grup şirketleriyle bağlantılı ihlal hükümleri
• Değişiklik ve feragat için gerekli alacaklı kararları ile yazılı onaylar